Review

Geboeid door een rattenvanger

Een soloconcert van een improviserend musicus, zoals donderdagavond dat van de Amerikaanse rietblazer Roscoe Mitchell, geeft de luisteraar de indruk getuige te zijn van een in een vreemde taal gehouden monoloog. Net als bij iemand die je de weg wijst in een taal die je niet spreekt, waren er momenten van onverklaarbaar, plotseling begrip.

Ook bij Mitchell was dat het geval. Althans, zo leek het. Want wat wilde Mitchell bijvoorbeeld zeggen met de prominent aanwezige valse lucht -iets wat conservatoria iedere beginnende blazer afleren- aan het begin van zijn monoloog? Was hij onzeker? Zocht hij naar houvast? En duidden de verbeten rondcirkelende notenreeksen later op gevoelens van razernij?

Ondertussen zaten de luisteraars in het Muziekcentrum in Den Bosch, waar Mitchell met zijn soloconcert op sopraansaxofoon het festival November Music opende, gekluisterd aan hun stoelen, geboeid door diens notenregen, als ware die afkomstig van de rattenvanger van Hamelen.

Mitchell stond centraal op de eerste avond van het festival. Behalve als solist trad hij aan in zijn speciaal voor de gelegenheid voor het Ensemble Multifoon geschreven gamelancompositie 'The Bells of 59th Street'. Daarnaast vertolkte het Mondriaan Kwartet nog Mitchells strijkkwartet '9-9-99', een bewerking van een eigen stuk voor viool en piano, door de vier strijkers krachtig neergezet.

De keuze voor Mitchell, vertelde programmeur Bert Palinckx eerder, lag voor de hand. ,,Ik hoorde hem voor het eerst bij het Art Ensemble of Chicago. Sindsdien ben ik hem blijven volgen. Hij is iemand met veel kanten. De theatrale improvisatiemuziek die hij bij het AEC speelde en waarmee hij wereldwijd beroemd is geworden, is de meest toegankelijke. Daarnaast manifesteert hij zich als solist en schrijft hij complexe, doorwrochte composities, waarin hij improvisatie mengt met de nieuwste compositietechnieken. Toen we hem vroegen een stuk voor gamelanensemble te maken, vertelde hij niets van gamelan te weten. Toch liet hij zich daardoor niet weerhouden de opdracht aan te nemen - maar niet voor hij alsnog wat gamelanplaten had gehoord.''

Mitchells 'The Bells of 59th Street', voor saxofoon, viool, klarinet en gamelan, diende als uitsmijter van het overladen programma van de eerste festivalavond. Moderne gamelanwerken van onder anderen Sinta Wuller (oprichtster van het Ensemble Multifoon) en bewerkingen die zij maakte, waaronder een van een pianowerkje van Debussy, dienden als opmaat voor Mitchells opdrachtwerk.

Was dat opdrachtwerk geslaagd? Had de Amerikaan zich het gamelan-idioom voldoende eigen gemaakt? Na Wullers 'Ballade' voor gamelan en strijkkwartet toonde hij aan wat je nog meer met het gamelan-idioom kunt doen. Maar waar Wuller tot een prikkelende synthese kwam, bleven het bij Mitchell gescheiden werelden. De manier waarop hij het gamelan inzette, was vrijblijvend. En zijn spel op het door hemzelf vervaardigde gamelanachtig slagwerk en op altsax voegde daar weinig aan toe. In de dagen van het Art Ensemble of Chicago had het vast vuurwerk opgeleverd, in het Muziektheater was het een halfuur afzien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden