Review

Games en tv, goed voor je!

Alleen het meetbare telt. Het gemiddelde IQ in de westerse wereld is aan het stijgen. En de complexiteit van tv-series en computerspelletjes neemt enorm toe. Met andere woorden: tv en games zijn goed voor onze hersens. Zegt de Amerikaan Steven Johnson. Met mate dan natuurlijk, voegt hij er haastig aan toe.

'Everything Bad is Good for You' heet het boek van Steven Johnson een tikje provocerend. De ondertitel 'Waarom de populaire cultuur ons slimmer maakt' doelt niet op Franz Bauer maar op tv, computergames en internet.

Ik was benieuwd naar dit boek. Zelf kijk ik geen tv en breng ik mijn vier kinderen in de eerste tien jaar van hun leven slechts sporadisch in aanraking met tv en computer. Ik vind dat hun ontwikkeling gebaat is bij het ervaren van de echte wereld, niet die van het beeldscherm. Ook hecht ik aan de stilte waarin je je concentreert en waarin nieuwe dingen geboren worden.

Maar ik laat me graag overtuigen. En vermaken! Want Johnson is behalve helder ook geestig. Hij verzint bijvoorbeeld een waarschuwing voor boeken, uitgaande van de situatie dat het boek na de multimedia zou zijn uitgevonden. ,,Het lezen van boeken is chronisch ondervoedend voor de zintuigen... Alleen een klein deel van de hersenen wordt aangesproken Boeken hebben ook een tragische isolerende werking Veel kinderen vinden lezen leuk maar voor anderen (dyslectici) zijn ze discriminerend.'' Enzovoorts. Dat meent hij natuurlijk niet, maar het helpt om boek en beeldscherm met andere ogen te zien.

Paradoxaal genoeg schrijft Johnson een boek om duidelijk te maken dat boeken niet de enige opvoeders van ons denken zijn. Daaruit blijkt al dat Johnson minder een beeldenstormer is dan de titel doet vermoeden. Hij pleit niet voor het afschaffen van het boek of voor onbeperkt computeren. Hij beweert alleen maar dat het gemiddelde peil van computergames en tv-programma's stijgt, gemeten naar de intelligentie die ervoor nodig is om ze te volgen.

Dus zo slecht zijn ze nou ook weer niet. En hij beschrijft overtuigend hoe je complex moet kunnen denken om 'Simcity' te spelen of 'The Sopranos' te volgen. De betere games en tv-series zijn uitdagend en de lat komt steeds hoger te liggen. Gemiddeld gaan we vooruit.

Maar als de populaire cultuur ons 'slimmer' maakt, kunnen we vragen: slimmer dan literatuur en school ons maakt? Nee, want het spreekt een andere intelligentie aan. Slimmer dan wanneer we niets zouden doen? Nogal wiedes, je leert iets van alles wat je doet. Nee: slimmer dan vorige generaties. Want kijk maar: de gemiddelde IQ-score stijgt al jaren en Johnson verbindt dit met de opkomst van tv en computer.

Het beeldscherm is dus niet 'slecht', net zomin als slagroom dat is. Dingen zijn moreel neutraal, je kunt ze goed en slecht gebruiken. Johnson wijdt helaas geen gedachten aan het feit dat iets goeds voor volwassenen, slecht kan zijn voor kinderen.

Daarvan was onlangs op de radio een belangwekkend voorbeeld te horen (na te luisteren via www.747live.nl, zoek bij vrijdagen in september en oktober 2005). Babyboomer Chris van der Heijden vertelde dat zijn puberdochter sinds kort doordeweeks in een internaat woont. De vrije opvoeding waar hij in geloofde, heeft bij haar averechts gewerkt. Zelf bepalen wat goed is, de traditie afwijzen: voor hemzelf was het in zijn adolescentie goed geweest. Maar nu beseft hij, met bewonderenswaardige openheid, dat kinderen (0-16) nodig hebben waar hij destijds tegen vocht: structuur, regels, regelmaat, eerbied.

Een ander bezwaar tegen Johnsons boek is dat het ons het gaspedaal wijst maar niet de rem. ,,Ik zeg niet dat ouders en opvoeders geen aandacht meer hoeven te besteden aan de manier waarop kinderen zich vermaken. Ik zeg dat we onze criteria moeten aanpassen waarmee we bepalen wat rommel is en wat voedend Wat het mediadieet betreft geldt voor iedereen - jong, middelbaar en oud - de regel: matigheid is alles.'' (p.193-4)

Maar waarom geremd? Nogal logisch: omdat we méér vermogens hebben dan onze IQ-test-intelligentie. Dat blijkt wanneer we vragen: heeft die hogere IQ-score een betere wereld opgeleverd? Stijgt het culturele peil? Worden de sociale problemen beter opgelost? Johnson gaat hier helaas niet op in.

Gelukkig helpt een ander boek hier verder, het prachtige 'De adolescentenmaatschappij'. Daarin beschrijft Robert Bly hoe de samenleving in de laatste dertig jaar aan diepgang heeft verloren. De zin voor het 'verticale' is verdwenen, voor iets dat rijpheid vergt, voor zingeving die boven genot uitstijgt.

Oude mannen kleden zich als jonge: met gymschoenen en sportpetjes. De hausse in de plastische chirurgie toont aan hoe belangrijk de buitenkant is geworden. Succes gaat boven kwaliteit, oordelen boven afwegen.

De adolescent heeft de volwassene van de troon gestoten. Bly pleit voor een nieuwe inwijding in de wereld van de volwassenen. In die wereld spelen noties een rol als: weten dat de wereld niet om jezelf draait, bereidheid om te leren van wat onsympathiek lijkt, omgaan met weerstanden, bevrediging uitstellen Vul maar aan. 'De adolescentenmaatschappij' nodigt uit om te onderzoeken waarom de volwassen levensfase bestaansrecht heeft.

Sommige gevolgen van overmatig beeldschermgebruik passen geheel in het beeld dat Bly schetst: taalachterstand en nieuw analfabetisme (zie: Patzlaffs 'De bevroren blik'); gevoelsarmoede in het contact (idem); meer agressiviteit (zie Valkenburgs 'Beeldschermkinderen'); overgewicht. Wanneer een kind zulke symptomen ontwikkelt, mag het 'slimmer' geworden zijn maar moet het wel matigen.

Ouders en opvoeders kunnen op elk moment beginnen met observeren, oordelen en dan grenzen stellen. Daarom is het goed dat kinderen naar tv en computer kunnen kijken: dat roept de ouder vroeg of laat op tot verantwoordelijkheid.

Als de volwassenen, welke grenzen ze ook stellen, in hun eigen leven diepgang ontwikkelen, merken kinderen en adolescenten dat er na of naast het zappen en gamen een echt leven bestaat dat de moeite waard is.

In een 'volwassenenmaatschappij' kan elk kind zijn eigen evenwicht vinden. Alleen dan is het optimisme gerechtvaardigd van Johnsons titel: everything bad is good for you.

En intussen moeten ouders gewoon opletten op wat hun kroost zoal binnenkrijgt aan tv en computervoeding. Johnson leert ons: kijk naar de inhoud, maar kijk ook naar het denken waar het spel of programma toe uitdaagt. Dan zie je misschien meer kwaliteit dan je eerst dacht. En kwaliteit, dat willen we natuurlijk allemaal. Some bad things are better for you than others.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden