Review

Gaaf en aangrijpend 'Licht en donker'

Vanaf 1952 tot zijn dood in 1961 hield VN secretaris-generaal Dag Hammarskjöld een 'geestelijk dagboek' bij. Uit de deze sterk poëtische en mystiek getinte teksten koos componist Jan Welmers fragmenten die hij gebruikte in een grootschalige compositie voor koor, vocale solisten en orgel, getiteld 'Licht en Donker IV'. Het leidde tot een indrukwekkend werk, waarin de componist de grote uitdrukkingskracht van de teksten nog weet te versterken, zonder ook maar een moment tot goedkope, illustratieve technieken te vervallen.

Dit bleek in de geïnspireerde uitvoering door de Capella Isalana onder leiding van Klaas Stok en organiste Jetty Podt vrijdag in de Leidse Hartebrugkerk.

Ter inleiding speelde Jetty Podt een orgelwerk, waarin ook donker en licht worden samengebracht: Liszts variaties over Bachs cantate 'Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen', en met het koor voerde zij 'Laudes organi' uit van Zoltán Kodály. Vooral in deze magnifieke dialoog tussen koor en orgel, op tekst van een 12de-eeuwse lofprijzing op het orgel als 'klinkend geloofsbewijs', kwamen kwaliteiten van organiste en orgel zeer overtuigend naar voren. Klaas Stok liet het koor plastisch, zuiver en met grote verstaanbaarheid en krachtige dynamiek zingen.

Welmers' 'Licht en Donker IV' is muzikaal misschien minder toegankelijk dan het werk van Kodály maar qua vorm en zeggingskracht is het zeker even gaaf. Het bestaat uit zeven delen, waarin de componist de teksten zo gekozen heeft dat inhoudelijk een goede balans ontstaat tussen donkere en lichte teksten. Zo kreeg de compositie tegelijk een evenwichtige en goed te vatten vorm. Het orgel speelt overwegend statische akkoorden, waartegen het koor zich soms dissonant beweegt. Afhankelijk van de tekst lossen die al of niet consonant op. Het geheel was bijzonder aangrijpend. Na de ernstige opening ('De langste reis is de reis naar binnen') volgen beweeglijker klankbeelden in Hammarskjölds natuurbeschouwing ('Het sacrament van de arctische zomernacht').

Na dit allegro volgt een luchtig en geestig scherzo ('De ijdelheid steekt haar lachwekkend kopje op'). Het vierde deel leidt tot een snijdende climax op de woorden: 'Gesmoord in haar zottenmasker verdort mijn ziel, uitgedroogd'. Zo beweegt de muziek zich door de bergen en dalen van Hammarskjölds gevoelsleven. Opmerkelijk is het dansante moment, vlak tegen het einde ('Gij neemt de pen -en de regels dansen, Gij neemt de fluit -en de tonen zingen'). Dit leidt het positieve slotvers in dat uitmondt in een krachtig, consonant akkoord ('En het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet begrepen'). Het bijwonen van een uitvoering 'Licht en Donker' door de Capella Isalana is een belevenis die iedereen die over zijn bestaan nadenkt zal aangrijpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden