Friso Kramer (1922-2019) ontwierp het liefste lucht

Beeld Pat Kockelkorn

In Amsterdam is industrieel ontwerper Friso Kramer overleden. Zijn familie heeft dat bekendgemaakt in een overlijdensadvertentie in NRC. Kramer was 96 jaar oud.

Wie heeft er niet op gezeten? Op die simpele Revolt-stoel die je gerust een icoon mag noemen in de Nederlandse naoorlogse vormgeving. Niemand weet precies hoeveel ervan zijn verkocht, maar het zijn er in ieder geval meer dan honderdduizend. De stoel is een van de bekendste ontwerpen van Friso Kramer. Donderdag maakte zijn familie bekend dat de industrieel vormgever op 14 februari in zijn slaap is overleden.

Kramer zou het liefst lucht ontwerpen, heeft een van zijn collega’s weleens over hem gezegd. Maar omdat dat nu eenmaal onmogelijk is, ontwierp hij de Revolt-stoel. Die kwam aardig in de buurt. De stoel is zo ontworpen dat je er volgens Kramer helemaal ‘geen last’ van hebt. Geen uitsteeksels of decoraties, je moet bij wijze van spreken vergeten dat je op een stoel zit.

De Revolt-stoel. Beeld Jan Versnel

“Een wonder van functionalisme en ergonomie” noemt Ingeborg de Roode, conservator industriële vormgeving van het Stedelijk Museum Amsterdam, de Revolt-stoel (1953). Hij wordt nog steeds geproduceerd, zij het inmiddels wel met aangepaste maten omdat mensen langer zijn geworden. Ook worden zitting en rug niet meer van gevouwen plaatstaal gemaakt, maar van een modernere kunststof. Dat plaatstaal was destijds vernieuwend, zegt De Roode. Kramer koos voor dit materiaal, in plaats van het sinds de jaren twintig veel gebruikte buisstaal, om het andere producenten moeilijker te maken de modellen te kopiëren. Het vergde namelijk meer gespecialiseerde machines. Vanaf de introductie veroverde de Revolt-stoel kantoren en woningen. De Roode: “Vrijwel elke leerling in de jaren zestig en zeventig zat er voor langere of kortere tijd op.” Ook nu nog wordt de stoel goed verkocht.

Friso Kramer behoorde tot de eerste generatie die ook echt als industrieel ontwerper werkte in Nederland. Naast kantoorinrichtingsprogramma’s voor Ahrend, meubels voor ’t Spectrum, kachels voor Davo, betonnen banken voor verschillende gemeenten, straatlantaarns en de groene buitenbrievenbus voor de PTT, ontwierp hij ook meubelen voor het Duitse Wilkhahn. In die tijd was dat bijzonder, omdat de designwereld toen nog niet zo internationaal was.

Total design 

In 1963 richtte Kramer samen met onder meer Wim Crouwel en Benno Wissing het ontwerpbureau Total Design op. Alle disciplines, van grafische vormgeving tot interieurontwerpen en straatlantaarns, vonden er onderdak. In 1968 trok hij zich terug en begon een bureau voor ruimtelijke vormgeving. Vanaf 1971 was hij hoofd van de ontwerpafdeling van kantoormeubelenfabrikant Ahrend.

Kramer groeide op in een kunstzinnig gezin. Zijn vader, de architect Piet Kramer, was een van de voormannen van de Amsterdamse School, een stroming die met haar rijke decoraties haaks staat op de sobere en functionele ontwerpstijl van Friso Kramer. Hoewel hij zich afzette tegen de wereld van zijn vader, heeft hij ook iets belangrijks van hem geleerd, vertelde hij in een interview. De mens moet altijd centraal staan bij het ontwerpen, ongeacht of die rijk of arm is. Zoals vader Piet prachtige woonblokken voor arbeiders ontwierp, zo zocht ook zoon Friso altijd naar gebruiksvriendelijke oplossingen om het leven voor iedereen zo prettig mogelijk te maken. Of het nu ging om een afdakje op straat, of de breedte van de gleuf in de brievenbus.

Tot op hoge leeftijd bleef Kramer ontwerpen. Zo bemoeide hij zich nog altijd met de kleuren van zijn Revolt-stoel. Daar moest, vond hij, nog een grijstint bij om mooie combinaties te kunnen maken. Voor zijn beroemde kegelvormige straatlantaarn bedacht hij een paar jaar geleden met verlichtingsfabrikant Ligthwell een led-variant: de Friso Kramer Led. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden