Review

Friese adel waakte over kerkinterieur

Regn. Steensma, Het Friese kerkinterieur. Geloof, dood en adel in monumentale beeldtaal. Uitg. Friese Pers Boekerij, Leeuwarden. Prijs f42,50.

Steensma heeft zeker recht van spreken waar het de kerken in het noorden van ons land betreft. Ruim vijfentwintig jaar geleden schreef hij 'Langs de oude Groninger kerken', een soort reisgids waarmee men op pad kon door de provincie Groningen. Kort daarop volgden soortgelijke uitgaven over de Friese en Drentse kerken. Het was het begin van een serie die langs middeleeuwse kerken in alle Nederlandse provincies voerde.

Steensma stond aan de wieg van zowel de Stichting Oude Groninger Kerken als de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Beide werden opgericht om het voortbestaan en onderhoud van de oude middeleeuwse kerkgebouwen te garanderen, omdat de hervormde kerkvoogdijen daartoe niet langer in staat waren. Donateurs vormen een belangrijke financiële achterban van de stichtingen. De Friese stichting telt er ruim 4 500.

Voor die donateurs en voor alle andere geïnteresseerden is het jubileumboek bestemd, een platenboek: het bestaat grotendeels uit fotopagina's met een korte toelichting.

Begonnen wordt met een kort hoofdstuk over de middeleeuwse kerkinrichting. Daarna komen de protestantse, lees: hervormde, interieurs aan bod. Het laatste hoofdstuk besteedt weliswaar aandacht aan de doopsgezinden, katholieken en gereformeerden, maar het accent blijft ondubbelzinnig op het hervormde kerkinterieur liggen.

Steensma begint zijn tocht langs de interieurs in de oude kerk van het Friese Oudkerk. De kleurenfoto toont de zo typisch Friese inrichting: banken die aan de noordzijde in de lengte langs de muur zijn opgesteld, terwijl die aan de zuidzijde dwars tegen de muur zijn geplaatst. Typerend is verder de plaats van de preekstoel tegen de zuidmuur, bijna in het midden. Deze opstelling komt in Friesland vaak voor. Opvallend is ook het rijke karakter van het meubilair. Herenbanken, weelderig uitgevoerde kansels, imposante tekstborden en enkele orgels passeren de revue.

De Friese adel leverde een belangrijke bijdrage aan deze inrichtingen, opdrachtgeefster als zij meestal was van dit meubilair. De subtitel van het boek luidt daarom: 'Geloof, dood en adel in monumentale beeldtaal'.

In 1694 bepaalde Ybella Yda van Tiara dat haar 'Kelder en legersteden in deselve Kercke', dat wil zeggen in de kerk van Kimswerd, 'bequamelijck onderholden' moesten worden. Als dat gebeurde, kregen de gereformeerde armen van Kimswerd elk jaar honderd caroli-guldens uitgekeerd. Veel adellijke lieden hadden in de kerk hun laatste rustplaats. Er zijn dan ook veel kostbare en imposante grafmonumenten en rouwborden in de kerken te vinden.

Behalve Ybella Yda voert Steensma meer adel ten tonele om zo het verhaal wat te verlevendigen. Tegelijkertijd doceert hij over de protestantse geloofsbeleving onder andere aan de hand van de beelden op tal van kansels. De foto's maken duidelijk dat hier goed gekwalificeerde beeldsnijders aan het werk waren. De kansels van Longerhouw, Workum en Beers bewijzen dat.

Het is jammer dat bij de foto's voor een bescheiden commentaar is gekozen. Daardoor blijven sommige zaken onderbelicht. Ook klinkt de kritiek op de restauratie van bepaalde kerkinterieurs soms wat te terughoudend. Zo blijft de lezer voornamelijk een bewonderaar in plaats van een kritische kijker.

Maar zijn dit kleine gebreken, het belangrijkste bezwaar geldt de wisselende kwaliteit van de foto's: naast elkaar geplaatste afbeeldingen van een en hetzelfde onderwerp wijken in kleur soms sterk van elkaar af.

Mogelijk speelde zuinigheid hierin een rol, want het Groningse Instituut voor Liturgiewetenschap - waar Steensma als wetenschappelijk medewerker aan verbonden is - blijkt de belangrijkste fotoleverancier. En al verklaart dit laatste waarschijnlijk de lage prijs voor deze gebonden uitgave, hopelijk wordt bij een volgend jubileum van deze misplaatste zuinigheid afgezien. Want als het boek één ding duidelijk maakt dan is het wel dit: dat de oude Friese kerken de moeite van een bezoek waard zijn en daarom ook goede foto's verdienen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden