Review

Friedrich Ebert - zijn hart bleef in Heidelberg

Walter Muhlhausen, Bernd Braun (red.), 'Friedrich Ebert und seine Familie. Private Briefe 1909-1924' Verlag Oldenbourg, Munchen. 178 blz. - DM 28.

Sinds de opening, vier jaar geleden, heeft de wetenschappelijke staf van de Reichsprasident-Friedrich-Ebert-Gedenkstatte in Heidelberg niet stilgezeten. Met grote regelmaat vinden publikaties over het leven van Ebert, ex-zadelmakersgezel, hun weg naar een groter publiek, voor wie de figuur Ebert nu pas (bijna 70 jaar na zijn dood) vast-omlijnde contouren krijgt.

Het hoofd van het documentatiecentrum, Dr. Walter Muhlhausen, heeft thans uit diverse prive-collecties vijfenvijftig persoonlijke brieven van Ebert weten op te sporen. Het grote probleem waarvoor elke Ebert-onderzoeker zich namelijk geplaatst weet, is het ontbreken van bijna de complete correspondentie van deze SPD-politicus. In november 1943 verwoestten geallieerde bommen de (Berlijnse) woningen van Eberts weduwe Louise en van zijn oudste zoon Friedrich junior, waarbij al zijn brieven verloren gingen.

Zo blijft het tot op heden een raadsel, wanneer en waarom de katholiek opgevoede Ebert de schoot van de H. Moederkerk verliet en waarom bij zijn uitvaart in 1925, weliswaar op verzoek van de naaste familie, de protestantse predikant Hermann Maas het woord voerde.

Ofschoon de in 'Friedrich Ebert und seine Familie' gepubliceerde brieven dus geenszins een afgerond geheel vormen (het is ook geen briefwisseling!), toch verschaffen zij een vrij duidelijk inzicht in de persoonlijkheid en de plichtsopvatting van Ebert. Uit het hierboven aangehaalde brieffragment blijkt overduidelijk, dat hij zijn hoge ambt als een zware last beschouwde en dat hij het jachtige Berlijn na verloop van tijd graag voor zijn geboortestad aan de Neckar zou verruilen.

Vakanties placht Ebert dan ook in de nabijheid van Heidelberg door te brengen, waarbij het 'Kurhaus Waldeck' in Freudenstadt tot zijn favoriete bestemmingen gerekend mocht worden. Zowel in het politieke als huiselijk leven stonden begrippen als Punktlichkeit en Pflichttreue centraal; zo werd dochter Amalie op haar huwelijksdag het voorbeeld van Flei en Tuchtigkeit uit het ouderlijk huis voor ogen gehouden. Dat betekende echter niet, dat Ebert maar een saai, burgerlijk mannetje was. In zijn verhelderende inleiding voert Muhlhausen allerlei tijdgenoten van de president ten tonele, die echt niet allemaal tot zijn geestverwanten behoorden. De katholieke kanselier Joseph Wirth ontdekte het "lebendige, leicht erregbare Blut des Pfalzers in seinen Adern" , de schrijver Thomas Mann typeerde hem als "bescheiden, niet zonder schalksheid" en schilder Max Liebermann hield het op "fantastische vent: schrander, echt, temperamentvol, een man met karakter."

Eberts sociale bewogenheid blijkt vooral uit de brieven aan Philippine, de weduwe van zijn lievelingsbroer Wilhelm. Bij bijna elke brief sluit hij een geldbedrag in, niet zelden bestemd voor familieleden met wie hij weinig of geen contact meer had. Dat hij aan de andere kant elke pfennig wel wenste om te keren alvorens hem uit te geven, blijkt uit brieven in de periode 1920-1921, toen Amalie in Heidelberg studeerde en bij Philippine logeerde. Pa Ebert betaalde uitsluitend de studietoelage en was niet van plan de uitjes van dochterlief te bekostigen. Wanneer Amalie dat niet zinde, dan moest ze maar snel naar Berlijn terugkeren . . .

Mogelijk fungeerde Philippine als levende schakel voor Friedrich Ebert met het geliefde Heidelberg. Elke gelegenheid, hoe krap in tijd ook bemeten, neemt hij waar om zijn vaderstad te bezoeken. In 1922 ontvlucht hij de Goethe-week in Frankfurt om een uurtje (!), geheel incognito, in een Heidelbergs Gasthaus van een goed glas Pfalzer wijn en een met leverworst belegde boterham te genieten . . .

Graag had hij zijn oude dag in Heidelberg doorgebracht. Zijn vroegtijdige dood - hij stierf aan de gevolgen van een te laat gediagnostiseerde blindedarmontsteking - verhinderde dat. Op 5 maart 1925 werd hij op het Bergfriedhof bijgezet; uiteraard in . . . Heidelberg!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden