Review

Freud verliest laatste resten van zijn stralenkrans

,,Wie zit er in onze tijd in vredesnaam nog op Freud te wachten?'', luidt de vaste vraag bij mij thuis als het zoveelste boek over de Weense zielvorser binnenkomt. Geen onderwerp is deze eeuw zo uitgekauwd als Sigmund Freud (1856-1939). Sinds de beroepszielkundigen op Freud zijn uitgekeken, hebben andere disciplines zich op zijn leven en werk gestort om die van nog briljantere invallen en de meest scandaleuze interpretaties te voorzien.

In het geval van Freud weet iedereen het blijkbaar altijd nóg weer beter, om het even of men van huis uit historicus, letterkundige, socioloog, of natuurkundige is. Sommige auteurs, zoals de Britse anglicist Richard Webster, zijn er op voorhand van overtuigd dat Freud fout zat. Daarom sloeg Webster in zijn intrigerende en monumentale 'Why Was Freud Wrong. Sin, Science and Psychoanalysis' (1995) de vraag 'of Freud fout had gezeten' gewoonweg over. Zo lijkt iedereen de discussie telkens maar weer aan te willen slingeren over het, al of niet vermeende, succes van Freuds behandelingen en over het bedrog of het waarheidsgehalte in diens casuïstiek.

Toch leek het na 'Freud. A Life for Our Time' (1988), de terecht alom geroemde biografie van de Amerikaanse historicus en psychoanalyticus Peter Gay, moeilijk om over het leven en werk van een van de meest invloedrijke figuren in de twintigste eeuw nog met wat nieuws te komen. De vraag is bovendien wat je er wijzer van wordt. Waarom moeten we weten dat Freud geen succesvol natuurwetenschapper kon worden omdat hij zo zwak in wis- en natuurkunde was, zoals Joseph Schwartz, zelf natuurkundige in elementaire deeltjes én psychoanalyticus, in 'Cassandra's Daughter' meldt?

Israels' conclusie: ,,Dankzij Freuds brieven in het Freud-museum weten we dus nu dat de relatie tussen Freud en Sachs niet zo simpel lag als tot dusver bekend was. Daarom moet het Freud-museum blijven bestaan.'' Wie zit op dit soort non-informatie te wachten?

De ondertitel van 'Cassandra's Daughter' doet hopen op een plausibele verklaring voor het feit dat in de VS in de jaren vijftig en zestig wél en in het Verenigd Koninkrijk geen dominerende rol was weggelegd voor de psychoanalyse. Hetzelfde geldt voor de vraag waarom die rol met de opkomst van de biologische psychiatrie in Amerika geheel verdwenen is. Schwartz verklaart de miraculeuze Amerikaanse bloei en neergang van de psychoanalyse echter nergens.

De titel lijkt te verwijzen naar Cassandra's voorspelling van de ondergang van Troje. Een vergelijking met de ondergang van de psychoanalyse ligt voor de hand. Maar Schwartz rept van 'Cassandra's daughter', een titel die volledig in de lucht blijft hangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden