Review

Franse marxist ontdekt 'zuivere', vroege Jezus

Roger Garaudy, Hebben wij God nodig?, Baarn 1995, f 39,90.

JOHAN BLAAUW

Zo schetste de Franse filosoof, dichter, en neo-marxist Roger Garaudy zijn leven in het boekje 'Het hart op de tong' (Baarn 1976). Een jarenlange worsteling en zoektocht deed hem op de laatste bladzijde schrijven: “Ik ben christen.” Wat dit voor hem inhoudt, zet hij uiteen in zijn onlangs uitgekomen boek 'Hebben wij God nodig?'

Paulus

De vraag in de titel beantwoordt Garaudy met een volmondig ja: de behoefte aan God is de voornaamste behoefte van onze tijd. Maar om welke God gaat het? Geen wezen buiten ons of boven ons dat regeert van 'uit den hoge'. Waar behoefte aan is, is 'die ene en totale God, in ons allen aanwezig, wiens eenheid alleen zin kan geven aan alle dingen als hun laatste en enige doel. De onzichtbare God wiens daad zichtbaar is geworden in het leven en sterven van Jezus, zoals in de zich met God verenigende wijsheid van de upanisaden of de Bhagavad-Gita'.

Voordat Garaudy tot dit antwoord komt, neemt hij ons mee naar het Nieuwe Testament en de theologie van Paulus. Volgens Garaudy heeft Paulus leven en boodschap van Jezus willen inpassen in de joodse traditie om van Jezus de Messias te maken, die in het Oude Testament was aangekondigd.

Hierna gaat hij op zoek naar datgene in de evangeliën dat níet herleid kan worden tot Paulus' oud-testamentische interpretatie. Zo vindt hij de 'zuivere' Jezus met zijn nieuwe boodschap van Gods koninkrijk, Gods aanwezigheid in en onder ons. Deze bevrijdende boodschap van de 'zuivere' Jezus staat tegenover de theologie van de macht, waarvan Paulus en het Oude Testament het fundament vormen. Met Paulus en later keizer Constantijn, zou het Christendom terugkeren tot de oude goden van de macht.

Wat nodig is in een wereld waarin het monotheíme van de markt een handvol rijken stelt tegenover door honger belaagde massa's, is een 'oecumenisme' dat zich niet beperkt tot het christendom, 'maar zich openstelt voor de inbreng van de culturen en het geloof van alle volken'. Alleen zo kunnen de grenzen worden weggevaagd van een westerse cultuur die op drie postulaten berust. Het postulaat van Descartes: “Heer en meester worden van de natuur.” Het postulaat van Hobbes: “De mens is de mens een wolf.” En het postulaat van Marlowe: “De mens moet God vervangen.”

Garaudy's oecumenisme moet het weer mogelijk maken te bouwen aan een toekomst met een menselijk gezicht. Door opnieuw na te denken over zin en doel van ons leven voorkomen we, dat we beroofd worden van onze transcendente dimensie.

Massief

Als het kenmerkend is voor de jeugd op basis van ongenuanceerde tegenstellingen hartstochtelijke keuzes te maken, is Garaudy (1913) zeker jeugdig gebleven. Dat valt in hem en zijn jongste boek te prijzen, maar het is ook een probleem. Garaudy's pleidooi om zinloosheid te overwinnen en ons niet neer te leggen bij de wereldwijde onrechtvaardigheid en armoede, spreekt mij aan. Zo ook zijn poging van een uitwendige Godsvoorstelling te komen tot God als inwendige, scheppende kracht in ieder mens. Waar ik minder mee uit de voeten kan, is de manier waarop hij Jezus losmaakt van het jodendom en van Paulus. Tussen de joodse traditie en Jezus is meer continuiteit dan Garaudy erkent. Hetzelfde geldt voor de 'zuivere' Jezus van Garaudy en de Jezus van Paulus. Garaudy speelt die twee als het ware tegen elkaar uit en suggereert daarmee bijna een makkelijk te vatten 'zuivere' Jezus van de menselijkheid tegenover een moeilijk te begrijpen Christus van de macht bij Paulus. Het huidige nieuw-testamentische onderzoek leert dat dit niet is vol te houden.

Het gevolg is dat jodendom en Paulus tekort worden gedaan door de massieve tegenstellingen die Garaudy creëert. Dat is jammer, omdat het afbreuk doet aan de sympathieke intentie van dit met gedrevenheid geschreven boek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden