Frans Hals Museum en Centraal Museum raken schilderijen kwijt aan Joodse familie

Twee schilders maken in 1628 één schilderij: Dirck Van Delen schilderde het interieur met klassieke zuilen en poorten en Dirck Hals, de broer van Frans Hals, schilderde de figuren. Het schilderij is een waarschuwing tegen overvloed en lichtzinnigheid. Beeld Frans Hals Museum

De commissie die adviseert over restitutie beschouwt kunstverkoop vanwege de oorlog als onvrijwillige verkoop. Dat betekent dat twee musea een schilderij kwijtraken. 

Het gaat om het Centraal Museum en het Frans Hals Museum, die beide een schilderij kwijtraken omdat het terug moet naar de erven van de rechtmatige eigenaar, Jacob Lierens (1877-1949). Dat heeft de Restitutiecommissie geadviseerd. Overheid en musea hebben beloofd de adviezen van deze commissie op te volgen.

Het gaat om ‘Banket met musici en sjoelbakspelers in een interieur’ van Dirck Hals en Dirck van Delen uit het Frans Hals Museum en ‘Pronkstilleven’ van Jan Davidsz de Heem uit het Centraal Museum. De musea hadden de werken in bruikleen van de Nederlandse overheid.

De Joodse zakenman en kunstverzamelaar Lierens was in de oorlog gedwongen om zijn bezittingen te verkopen om middelen van bestaan te hebben tijdens het onderduiken. Lierens heeft de stukken zelf te koop laten aanbieden, maar de Restitutiecommissie beschouwt verkoop vanwege de oorlogsomstandigheden als onvrijwillige verkoop. Ook al is er geen sprake van roof, de kunstvoorwerpen moeten in dat geval toch teruggegeven worden aan de familie.

Beide werken kwamen in 1941 in bezit van Hans Posse, de Duitse leider van de organisatie die in opdracht van Adolf Hitler kunst verzamelde voor het nieuwe Führermuseum in Linz. Na de oorlog werden de schilderijen beheerd door de Nederlandse Staat.

Kandinsky

Voor het Centraal Museum kwam de uitspraak niet als een verrassing. “We wisten dat het kon gebeuren”, zegt de voorlichtster. “We zijn blij dat we zo lang voor het schilderij hebben mogen zorgen. Het is een werk van hoge kwaliteit.” ‘Pronkstilleven’ van de Utrechtse schilder De Heem hing sinds 1948 in het museum. 

De Banketscène van Hals hing ook regelmatig op zaal, aldus de persvoorlichter van het Frans Hals Museum. “Het is natuurlijk jammer dat we het nu kwijtraken. Maar we zijn ook blij dat we het hebben kunnen tonen.”

Advocaat Gert Jan van den Bergh die de familie Lierens bijstaat, is bijzonder tevreden met de uitspraak. Hij vindt het een stap in de goede richting dat deze keer niet het belang van het museum is afgewogen tegen het belang van de erfgenamen. Dat gebeurde vorig jaar nog toen Kandinsky’s ‘Bild mit Häusern’ in het Stedelijk Museum mocht blijven, omdat het museum een groter belang bij het schilderij had dan de erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaren. “Via de achterdeur van de belangenafweging werd het Joodse families zo weer moeilijk gemaakt om hun recht te halen”

Van den Bergh: “De Restitutiecommissie hanteert nu de regel dat het in de oorlog gaat om onvrijwillige verkoop, tenzij er aanwijzingen zijn voor vrijwillige verkoop.”

Lees ook:

Is de internationale kritiek op hoe Nederland omgaat met roofkunst terecht?

Twintig jaar geleden spraken 44 landen af dat Joodse families een eerlijke en billijke kans moesten hebben om in de oorlog geroofde kunst terug te krijgen. Nederland liep altijd voorop, maar krijgt nu kritiek, naar aanleiding van de Kandinsky-zaak. Terecht?

In 42 Nederlandse musea hangt mogelijk van Joden geroofde kunst

Na jaren onderzoek is duidelijk welke kunstvoorwerpen waarschijnlijk voor en tijdens de oorlog van Joden zijn gestolen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden