RecensieToneel

Fraaie volzinnen naast brute minachting

Tjitske Reidinga en Mark Rietman in ‘Dangerous Liaisons’. Beeld Raymond van Olphen

Theater
Dangerous Liaisons
BosTheaterproducties
★★★☆☆

Het begint met een onschuldig ogend dansje, waarin iedereen zich voegt naar de pijpen van een (ondeugend de zaal in knipogende) Marquise de Merteuil. Het eindigt met de guillotine. Zou ‘Dangerous Liaisons’ nog zo gevaarlijk zijn?

Eind achttiende eeuw was ­Choderlos de Laclos’ briefroman ‘Les liaisons dangereuses’ een sensatie. Gezien de vele toneel- en filmversies (Roger Vadim, Heiner Müller, Christopher Hampton, Stephen Frears) blijven de intriges, wraak- en seksuele affaires in de hogere kringen tot de verbeelding spreken. Leedvermaak om de arrogantie die ten slotte ten val komt, speelt daar vast in mee.

Schokken doet het niet meer. Misschien zijn we te cynisch geworden. Alhoewel. #MeToo laat het misbruik door bevoorrechten dichtbij komen. Daar wil regisseuse Nina Spijkers het in haar voorstelling over hebben. Niet door het stuk naar de eigen tijd te vertalen, zoals Vadim deed, maar door de mechanismen en onderlinge machtsrelaties bloot te leggen.

Barst van de seksuele toespelingen

Spijkers hanteert daartoe de vertaling/bewerking van Marcel Otten, eerder al door Nationale ­Toneel gebruikt. Mooi is hoe die tekst, mede gebaseerd op Hampton en Heiner Müller, de historische context in het taalgebruik bewaart, geen onvertogen woord bevat en toch barst van de seksuele toespelingen.

Die combinatie van stijlvol en decadent is effectief. Zeker in de scènes waar de fraaie volzinnen van een doorgewinterde Vicomte de Valmont haaks staan op de brute minachting waarmee hij een naïef jong meisje neemt. Hoe lastig verweer dan kan zijn, krijgt daar vorm.

Niet altijd zet Spijkers zulke heldere punten. Soms lijken de teneur van het stuk en haar bedoeling te botsen. Het perfide gemanipuleer van beide hoofdpersonen, Merteuil en Valmont, is kennelijk moeilijk te vangen in universele beelden.

Eerst in korte broek met kniekousen, later in ­pantalon

Waarom bijvoorbeeld loopt ­Valmont eerst in korte broek met kniekousen en later opeens in ­pantalon? Omdat hij pas volwassen wordt als hij de liefde ontdekt? Die kostuumgrap strookt niet met zijn gedistingeerde reputatie.

Spijtig is ook, dat de onbedoelde verliefdheid amper spanning oproept door een wat bleekjes blijvende uitverkorene (Judith Noyons) en dat een zinderende chemie tussen het koppel-in-verraad ontbreekt. Toch laat Spijkers die twee, Tjitske Reidinga (valse Merteuil) en Mark Rietman (ironische Valmont), schitteren door een heel precies (lees: wreed) geënsceneerde afwisseling van aantrekken en afstoten.

Subtiel lonkt de vormgeving naar voorheen: een staande tl-buizenlamp als klassieke zuil, een pruikloze Merteuil op het eind à la Marie Antoinette op het schavot. Daarin fungeert Spijkers’ versie wel als spiegel van een moreel gedegenereerde tijd, zoals De Laclos het ooit bedoeld had.

T/m 20 juni. Info: bostheaterproducties.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden