Taal Peter-Arno Coppen

Fouten tegen schoolregels zijn vaak geen fouten

Regelmatig krijg ik post van lezers die mij, soms enigszins wrevelig, vragen of ‘de regels soms weer veranderd’ zijn. Bijna altijd betreft het regels die zij op school geleerd hebben, waartegen veel mensen fouten maken. En dan worden die fouten door taaladviseurs zomaar goedgekeurd. Zo ontstaat de indruk dat de ontwikkeling van de taal door fouten gestuurd wordt.

Heel vaak echter zijn schoolregels niet meer dan didactische methodes om leerlingen weinig fouten te laten maken. Neem de woordvolgorde in de werkwoordelijk groep in het Nederlands. De regel is: zet het voltooid deelwoord altijd achteraan. In een bijzin als ‘omdat ik dat boek wil hebben gelezen’ is dat een risicoloze volgorde, die in elk geval het ongewone ‘wil gelezen hebben’ voorkomt.

Toestandbetekenis

Daar komt bij dat de plaatsing van het voltooid deelwoord op school een goede kapstok wordt geacht om het onderscheid tussen het werkwoordelijk en naamwoordelijk gezegde aan op te hangen. De bijzin ‘omdat ik ben verbaasd’ kan alleen naar een gebeurtenis verwijzen, terwijl de toestandbetekenis alleen in de volgorde ‘omdat ik verbaasd ben’ zou zitten (die in feite dubbelzinnig is). Vandaar dat de schoolmeester aanbeveelt het deelwoord bij naamwoordelijke gezegdes vooraan in de groep te zetten, en bij werkwoordelijke gezegdes achteraan.

De Algemene Nederlandse Spraakkunst breekt echter de staf over deze schoolregel. ‘Het is een wijdverbreid misverstand dat achteraanplaatsing van het deelwoord beter zou zijn’, is het keiharde oordeel. Je mag van deze grammatica wel voorkeuren hebben, maar geen kritiek.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden