Review

Flamboyante ambassadrice van de fado heeft een stem uit duizenden.

Voor de een is het ideale troostmuziek in turbulente tijden, voor de ander een onverklaarbaar fenomeen. Feit is dat de Portugese fado een wereldwijde revival beleeft. De nieuwe koningin van dit weemoedige genre heet Mariza. Met haar overrompelende optredens kreeg ze het Olympia van Parijs, de Royal Albert Hall in Londen en de Carnegie Hall in New York aan haar voeten. Zondag en maandag doet Mariza ons land aan.

Vooral Nederland is fado-gek. Een nieuwe lichting zangeressen overspoelt jaarlijks met Misia, Cristina Branco en Ana Moura ons land. Telkens worden hun toernees langer en de zalen blijven uitverkopen. Maar het 'succès fou' van Mariza is de sterkste troef in de opmars van de fado. Haar debuut 'Fado em mim' uit 2001 verkocht 350000 exemplaren. Twee albums verder, met het recent verschenen 'Transparente' in de bagage, is ze een wereldster. De Britse krant The Times jubelde: 'Mariza heeft het allemaal: charisma, een stem om voor te sterven en een spectaculaire verschijning. Ze is voorbestemd om een van 's werelds grote divas te worden'.

Het is niet alleen haar extravagante look, een platinablond kapsel boven een waanzinnige jurk, maar vooral de stem uit duizenden die imponeert. Voor de Portugese dichter Nuno Nazareth Fernandes is zij: 'Een buitenaards wezen, gezonden door de grote Schepper om de fado opnieuw uit te vinden'.

Werd Branco in Amsterdam ontdekt, ook Mariza startte hier dankzij een alert platenlabel haar carrière. Ze geeft nu een interview op het nieuwe kantoor van World Connection waar de Mariza-gekte in 2001 begon.

Ook zonder schijnwerpers is ze een indrukwekkende persoonlijkheid. Nog steeds beduusd van wat ze teweeg heeft gebracht. ,,Toen ik vijf jaar geleden mijn eerste plaat wilde uitbrengen probeerde ik een label te vinden. Niemand toonde interesse, want 'fado verkoopt niet', zo luidde steeds het antwoord. 'Fado em mim' werd driedubbel platinum en staat nog steeds aan de top in Portugal. Zelfs het kleinste platenmaatschappijtje stort zich nu op de fado. Het is mode geworden en Lissabon is de fado-trekpleister. Dat stemt me triest, omdat fado daardoor nooit meer hetzelfde zal zijn. Het is muziek van het volk, die je niet mag uitverkopen.''

Schuilt het verschil tussen goede en slechte fado wellicht in de oorsprong van het woord, van het Latijnse woord 'fatum', van 'noodlot'? ,,Fado is gevoelsmuziek, die je tastbaar maakt door je in te leven en volledig te geven. Wanneer ik op het podium sta word ik een zeeman, ben ik een vrouw die lijdt en zie ik de schepen wegvaren. Dan ontstaat de 'saudade', zoiets wat in de flamenco 'duende' heet, een moment van waarheid.''

Kenners reppen over de 'new fado' als een bluesvariant die herinnert aan de stille kracht van flamenco en tango: de pijn van verlangen en nostalgie lossen tijdelijk op in het lied.

,,Maar fado kent ook vrolijke kanten hoor'', haast Mariza zich te zeggen. Geboren in de voormalige Portugese kolonie Mozambique verhuisde ze op jonge leeftijd naar Lissabon. ,,Ik groeide op in de Mouraria-wijk waar mijn ouders een cafeetje runden. Daar begon ik te zingen. Later wilde ik alles weten over de oorsprong van de fado. Wist je trouwens dat aan het begin van de 19e eeuw de helft van de bevolking van Lissabon zwart was?''

Ze verkoopt dromen en zilte geuren van de zee

stormen schreeuwen haar naam uit

haar werkelijke naam is Maria

maar ze staat bekend als Lissabon

(uit: Maria Lisboa van de cd 'Fado em mim')

,,Dankzij de zee was Lissabon eeuwenlang het knooppunt van een koloniaal rijk dat drie continenten met elkaar verbond. Via Portugal vermengden invloeden uit Angola, Brazilië, Kaap-Verdië en Mozambique. Maar ook uit Engeland waar de guitarra portuguesa vandaan kwam. Ik ben geld aan het inzamelen om een grote collectie 78-toeren platen in Londen te kunnen kopen voor ons fado-museum. Ze dateren van 1904 en zijn van groot belang voor onze nationale culturele erfenis.''

Mijn bijdrage aan haar archief is een EP van Amalia Rodrigues. Verrukt bekijkt ze de hoes en zegt: ,,In Portugal noemen ze mij nu de nieuwe Amalia. Dat ben ik niet, ik doe mijn ding. Zelfs mijn extravagante jurken worden nu door iedereen geïmiteerd. Mij gaat het om het uitdragen van muziek die taal- en cultuurgrenzen kan overschrijden. Ik wil mensen raken en verbinden. Dat is het geheim van de fado.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden