Finalisten voor de Prix de Rome Architectuur: Bouw de stad niet vol

Het ontwerp voor 21 drijvende eilanden in het Sixhavengebied in Amsterdam-Noord van Alessandra Covin won donderdag de Prix de Rome Architectuurprijs 2018. Beeld Kyoungtae Kim

Alle finalisten voor de Prix de Rome Architectuur zijn kritisch over de bouwwoede van Amsterdam, waardoor er geen lege plekken meer overblijven. Met hun ontwerpen willen ze het stadsbestuur wakker schudden. 

Niet nog meer woningen erbij in Amsterdam, en ook geen cafés, restaurants en entertainment. Als het aan architect Alessandra Covini ligt, komen er 21 drijvende eilanden in het Sixhavengebied in Amsterdam-Noord, recht tegenover het centraal station. Met dit ‘verleidelijke’ plan, dat volgens de jury een verfrissende energie uitstraalt, won ze donderdag de Prix de Rome Architectuur 2018.

Het is de oudste architectuurprijs die om de vier jaar wordt uitgereikt aan architecten onder de 35 jaar. De uit Milaan afkomstige Covini, die in Delft studeerde en in Rotterdam werkt, krijgt 40.000 euro plus de mogelijkheid voor een studieperiode in Rome. Van de vier genomineerden (uit 66 deelnemers) kreeg Bram van Kaathoven een eervolle vermelding. 

Het Sixhavengebied is een van de schaarse centraalgelegen plekken die ontkomen is aan de Amsterdamse bouwwoede. Lang zal dat niet duren, want de gemeente wil vanwege het woningtekort ook daar bouwen. De sociale woningbouw langs het IJ maakt waarschijnlijk plaats voor dure appartementen. De jury verzon de opdracht om voor de Sixhaven een ‘niet-commercieel plan te maken dat van betekenis is voor de stad’. 

Uitgevoerd worden de ontwerpen nooit. De bedoeling is juist dat de deelnemers laten zien dat ze los van de realiteit, van marktwerking en andere voorwaarden revolutionaire plannen kunnen bedenken. Dat neemt niet weg dat ze planologen, bestuurders en ambtenaren die wel met de werkelijkheid bezig zijn op andere ideeën kunnen brengen. Hoe verschillend de vier genomineerde ontwerpen ook zijn, over één ding zijn de jonge architecten het eens: Amsterdam moet ophouden elke lege plek vol te bouwen. 

‘Amsterdam Allegories’ van Alessandra Covini. Beeld Foto Kyoungtae Kim

Winnares Alessandra Covini

Winnares Alessandra Covini (1988, Milaan) wil met drijvende eilanden in de Sixhaven Amsterdammers verleiden tot spontane ontmoetingen met ‘de ander’. In de stad wonen mensen met totaal verschillende achtergronden door elkaar heen, maar elke groep leeft in haar eigen bubbel, stelt Covini vast. In Amsterdam-Noord, dat de komende jaren overspoeld zal worden met relatief rijke stadsgenoten, zullen groepen met elkaar clashen, vreest ze. 

Zeker als de nieuwkomers in luxeappartementen met uitzicht op het IJ worden gevestigd, waarmee ze Noord letterlijk de rug toekeren. Haar ontwerp, ‘Amsterdam Allegories’, voorziet in een vloot van 21 drijvende recreatie-eilanden, die in niets lijken op bestaande parken. Er zijn ook geen café’s en restaurants. “Het zijn plekken om actief te zijn en elkaar te ontmoeten.” Elk eiland is anders: van een barbecue-eiland tot een vogelparadijs, openbare sauna, botanische tuinen, een monumentale strandzandbak en vijvers voor mensen, vissen en vogels. Haar inzending is al geslaagd, zegt ze, als het de bestuurders aanzet tot een andere manier van denken over het inrichten van publieke ruimtes. 

‘Nieuw-Atlantis’ van Bram van Kaathoven. Beeld Majda Vidakovic

Leegheid centraal

Bram van Kaathoven (1991, Lieshout) ageert met ‘Nieuw-Atlantis’ tegen de ambities van Amsterdam om Manhattan aan het IJ te worden. Bouw je de laatste open plekken vol, dan verlicht dat op korte termijn het woningtekort. Vanuit de marktgedachte zou het zot zijn om geen luxeappartementen aan het IJ te bouwen, erkent hij. Maar zolang alles gericht blijft op onophoudelijke groei, wordt de woningnood nooit opgelost. Misschien moet je vaststellen dat de stad haar maximale omvang heeft bereikt. Hij stelt de leegheid van de Sixhaven centraal, door die met een gebouw te omsluiten. Het binnenterrein blijft leeg. In het gebouw komt een instituut met één taak: het beslist of alles wat technisch mogelijk is ook moet worden gerealiseerd. Als innovaties nadelig zijn of onnodig, worden ze afgekeurd en daar bewaard, zodat toekomstige generaties kunnen zien wat ze is bespaard. 

‘Vrijhaven’ van Katarzyna Nowak. Beeld Majda Vidakovic

Tribunes langs het ij

Ook in ‘Vrijhaven’ van Katarzyna Nowak (1985, Czestichowa, Polen) draait het om het belang van lege plekken in de stad. Amsterdam bouwt de komende jaren tienduizenden woningen, maar niemand lijkt zich nog te bekommeren om de kwaliteit van de openbare ruimte. Steden waar mensen graag komen hebben grote pleinen en veel groen, licht en lucht, zoals Parijs en Barcelona, maar ook de Amsterdamse grachtengordel is volgens haar een voorbeeld van gedegen stadsplanning in de zeventiende eeuw. Haar ontwerp voorziet in grote koepelvormige tribunes langs het IJ waar iedereen kan genieten van het uitzicht en wandelpromenades in het hart van het Sixhavengebied. Ook komt er een stilteruimte in een hoog gelegen kapel, die uitzicht biedt op de binnenstad en Noord. “Plekken om je even helemaal vrij te voelen.” Ze hoopt dat haar plan de bestuurders wakker schudt. 

'Foundations’ van David Rademacher.

Doolhofachtige ruïnes

In hun ontwerp ‘Foundations’ richten David Rademacher (1984, Maastricht) en Christopher de Vries (1985, Maastricht) zich op 2032. In de Sixhaven liggen dan de kolossale funderingen voor de Six Tower die daar moest verrijzen en net als het megalomane door Lenin geplande Paleis van de Sovjets tot de hemel had moeten reiken. De bouw begon op het toppunt van de vastgoedspeculatie, maar werd stilgelegd toen er een crisis uitbrak. Wat resteert is een bouwput met doolhofachtige ruïnes, waarin nieuwkomers die zich niet thuisvoelen in de reguliere stad ruimtes hebben gehuurd: van vluchtelingen tot religieuze groeperingen. De architecten willen laten zien dat speculeren met vastgoed de stad onbetaalbaar maakt voor gewone Amsterdammers. In het erfpachtstelsel zien zij een goed instrument om de stad ook voor de lagere inkomens leefbaar en betaalbaar te houden.

Lees ook:

De jury van de Prix de Rome koos niet voor toegankelijke kunst, maar voor extreem geluid

De vier zeer uiteenlopende finalisten van de Prix de Rome Beeldende Kunst 2017 toonden hun werk in de Rotterdamse Kunsthal. Rana Hamadeh werd aangewezen als winnaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden