Recensie Zomergasten

Finale Zomergasten met regisseur Ivo van Hove: van Bambi naar Bowie, emotie troef

Ivo van Hove Beeld NPO

De Zomergastenaflevering met toneel- en operaregisseur Ivo van Hove was een gedenkwaardige seizoensafsluiter dankzij een gast die van begin tot eind wilde fascineren en inspireren. Van Hoves fragmentkeuze illustreerde perfect hoe deze man zichzelf voortzweept in een manische zoektocht naar zelfontwikkeling en het tot in het extreme uitnutten van je kwaliteiten en talenten. Om zo een staat te bereiken waarin je kan zijn wie je bent, je doet wat je wilt en je kunt raken aan het fenomeen levenskunst. En waarmee je je geliefd kan maken.

In het eerste halfuur werden meteen duidelijke lijnen uitgezet om de persoon Van Hove (1958) in kaart te brengen. Hij groeide op als apothekerszoon in een Belgisch plaatsje vol boeren en mijnwerkers met het gevoel dat er meer moest zijn in de wereld. De jonge Ivo voelde zich ‘niet gezien’ en had daar blijkbaar als jong kind al wel behoefte aan. Van Hove was daarom niet rouwig toen zijn ouders hem als elfjarige naar kostschool stuurden. Daar was een toneelclub en kon hij aan de slag met het grootse fenomeen dat hij had ervaren bij de Disneyfilm Bambi: de macht van kunst. Kunst kan recht naar je hart gaan, kunst kan je laten voelen.

Van Hove stuurt dit emotionele proces graag aan: dit is zijn talent.

Alles maakte hongerig

Er zat dan ook geen tv- of filmfragment tussen dat niet ontroerde. Vrijwel allemaal maakten ze hongerig naar het bekijken van de hele film of documentaire. Zoals ‘Die Frau mit den 5 Elefanten’, een portret van Dostojevski-vertaalster Swetlana Geier. We zagen een wonderbaarlijke, broze grijze dame, filosoferend over het leven terwijl ze huishoudelijke klusjes klaarde. Tijdens het strijken vertelt ze hoe textieldraden tijdens het wassen de weg kwijtraken. Ze snippert een ui en wijst erop dat uien geen middelpunt hebben. In een paar magische zinnen legt ze vervolgens uit hoe Dostojevski’s schrijfstijl lijkt op een ui, en wij mensen eigenlijk allemaal wel. Briljant associatief denken: Van Hove toonde zich verpletterd door zoveel levenskunst en als kijker kwam je even los van het aardse bestaan. Eindelijk weer eens tijd om te filosoferen.

Anders, maar even verrukkelijk was het fragment uit ‘Some kind of Monster’, een film over Metallica en de groepsdynamiek in deze metalband. Leerzaam is het moment dat het ene bandlid pijnlijk eerlijk tegen het andere bandlid zegt: “Als ik bedenk dat ik vandaag jou weer ga zien, dan denk ik: fuck.”

Hete waanzin

Grensgebieden: het favoriete landschap voor iedere kunstenaar. Hoever kun je gaan in het doorgeven van gevoelens, wanneer liefde en haat zo dicht bij elkaar liggen? Maar ook, hoe ver kan een regisseur gaan in het doorzetten van een creatief idee, wetend dat genialiteit grenst aan waanzin? Krankzinnig was het fragment uit ‘Burden of Dreams’, waarin filmmaker Werner Herzog tijdens de opnames van zijn film ‘Fitzcarraldo’ met opzet een grote boot tegen de rotsen laat slaan op een gevaarlijke rivier in Peru. De film heeft levens gekost.

Deze hete waanzin bevroor vervolgens meteen via een fragment over de cruciale maatschappelijke rol die filmmaker George Stevens speelde bij het zorgvuldig vastleggen van de gruwelen in Dachau in 1945. Ook roemde Van Hove de manier waarop Nederland de slachtoffers van de MH17 onthaalde met de theatrale ontvangst op het vliegveld en de rouwstoet over de snelweg.

De ontmaskering

Net als de laatste zomergast van seizoen 2018 - therapeute Esther Perel - koos Ivo van Hove voor een fragment uit ‘My Architect’. Met deze documentaire probeert Nathaniel Kahn te ontdekken wat voor man zijn vader was, de beroemde architect Louis Kahn die een driedubbelleven leidde waarin Nathaniel zich miskend voelde. In het verbijsterend monumentale parlementsgebouw van Bangladesh krijgt Nathaniel een hartverscheurende les in nederigheid: waar zijn vader er voor hem niet was, eert het arme land Bangladesh Louis Kahn als een vader des vaderlands.

Ivo van Hove is een man die zijn eigen producties gemaskerde autobiografieën noemt. Die gruwelt van een bijnaam die zijn ijzige karakter zou benadrukken.

Als een echte topregisseur ontmaskerde hij zichzelf in het allerlaatste kwartier door zijn emotionele achilleshiel te laten zien: David Bowie. De eigenzinnige man die alles belichaamde wat Ivo wilde zijn, wilde zeggen, wilde doen. Die ‘in het echt’ net zo schuchter was als hij, en in zijn laatste maand, stervende, nog steeds perfectie nastreefde. Van Hove hield de ogen niet droog bij het weerzien met zijn muze.

Beelden van Van Hoves eigen werk zagen we niet, presentatrice Janine Abbring nam hem ook niet de maat. Ze was net zo gefascineerd door Van Hoves fragmentkeuze en speelde rustig de veilige rol van aangever in deze door Van Hove zorgvuldig samengestelde avond.

Lees ook:

Recensies van eerdere Zomergasten-afleveringen

Abbring en Bervoets leken in ‘Zomergasten’ last te hebben van een rare angst voor clichés
Na drie kwartier met John van den Heuvel was het duidelijk: deze avond kan niet meer stuk
Echt spannend wilde Zomergasten met Nina Jurna niet worden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden