‘The worst person in the world’, genomineerd voor twee Oscars, gaat over het liefdes- en seksleven van Julie. Beeld
‘The worst person in the world’, genomineerd voor twee Oscars, gaat over het liefdes- en seksleven van Julie.

InterviewJoachim Trier

Filmregisseur Joachim Trier: ‘Liefde en relaties zijn een eeuwig gevecht’

De Noorse regisseur Joachim Trier heeft met The worst person in the world een wervelende romantische komedie gemaakt met melancholieke ondertoon. Zijn karakterstudie van een onrustige millennial is – zo werd eerder deze week bekend – in de race voor twee Oscars: beste internationale film en beste originele scenario.

Belinda van de Graaf

De film van Joachim Trier (47) werd vorig jaar uitstekend ontvangen op het filmfestival in Cannes. Hoofdrolspeelster Renate Reinsve (34) won zelfs de prijs voor de beste actrice voor haar hoofdrol als Julie in The worst person in de the world.

U vertelt het verhaal van Julie, een jonge vrouw in de Noorse hoofdstad Oslo. De film gaat over haar liefdes- en seksleven. Dat is goed getroffen, maar als we het hebben over representatie – tegenwoordig een hot issue – bent u als man dan wel zo geschikt om dit verhaal te vertellen?

“Laat ik eerst zeggen dat ik ben opgegroeid in een modern, Scandinavisch gezin. Mijn moeder was filmregisseur. Ze maakte documentaires over vrouwenrechten in Afrika en zo. Ik heb veel van haar geleerd.

“Wat mij betreft is het niet onmogelijk om me in een vrouwelijk karakter te verdiepen en er een scenario over te schrijven. Ik ervaar het juist als een bevrijding. Omdat ik het zo op een indirecte manier over mezelf kan hebben. Daarbij zitten er niet alleen dingen van mij in Julie, maar ook in haar twee geliefden Aksel en Elvind. Ik kan me met alle drie de karakters identificeren.

“Daarmee wil ik niet zeggen dat alle films van mannen over vrouwen gebaseerd zijn op een juiste weergave, zeker niet, maar in persoonlijke films is denk ik wel ruimte voor interessante vrouwelijke karakters. De vrouwen in het werk van Ingmar Bergman zijn een geweldig voorbeeld.”

Wat spreekt u aan in Julies karakter?

“Ze fascineert me omdat ze een dromer is. En ze probeert haar romantische opvattingen over de wereld te verenigen met de realiteit waarin men bepaalde verwachtingen van haar heeft. Julie is een 29-jarige studente medicijnen als we haar ontmoeten. Ze switcht naar psychologie, daarna bedenkt ze dat ze fotograaf wil worden, en ondertussen werkt ze in een boekhandel. Als ze een relatie krijgt met de 44-jarige striptekenaar Aksel die graag kinderen met haar wil, houdt ze de boot af.

“Ik heb zelf zo’n situatie meegemaakt, met een jongere vriendin. Het gaat om verschillende generaties, om een generationeel dubbelportret. Aksel is van de generatie X die als behoorlijk zelfstandig te boek staat, Julie is een millennial die is opgegroeid met grote technologische vernieuwingen.”

In de film zit een mooie monoloog waarin Aksel, de veertiger, zich uitspreekt over de verdwijnende wereld van fysieke kunst en media. Papieren kranten, films en muziek op dvd’s, cd’s en lp’s die je kunt vasthouden. Voelt u dat ook zo, dat cultuur tegenwoordig meer geassocieerd wordt met consumeren?

“Ja, absoluut. Neem bijvoorbeeld The Last Picture Show van Peter Bogdanovich uit 1971. Het is een prachtfilm, een coming-of-ageverhaal van twee schoolvrienden in het Amerika van de jaren vijftig. Op een gegeven moment voegt een oude cowboy zich bij de jongeren. Hij zit op een steen en spreekt over de oude wereld die verdwenen is.

“Zo is Aksels monoloog een hommage aan elke generatie die voelt dat haar tijd voorbijgaat. Dat is niet alleen maar triest, het kan juist een heel bevrijdende ervaring zijn, omdat je je bewust wordt van je sterfelijkheid. The worst person in the world is in hoge mate een film over tijd. Er is een scène waarin Julie letterlijk de tijd stilzet, als in een magische musical.

“Julie heeft een relatie met Aksel maar heeft ook gevoelens voor Elvind, een jonge barista. Liefst zou ze een pauze inlassen om rustig op onderzoek te gaan. Het is een kinderlijk, maar ook een heel fundamenteel menselijk verlangen, de wens om de tijd even stil te zetten. De scène waarin dat daadwerkelijk gebeurt, is zonder digitale effecten opgenomen in de straten van Oslo. Iedereen stond op zeker moment stil: voetgangers, fietsers, automobilisten, allemaal bevroren in de tijd. Alleen Julie en Elvind zijn in beweging, ik vind dat heel romantisch.”

Joachim Trier: ‘Voor mij gaat dit verhaal over zelfacceptatie en zelfliefde’. Beeld
Joachim Trier: ‘Voor mij gaat dit verhaal over zelfacceptatie en zelfliefde’.

Wat de huidige tijd betreft, Julie schrijft in de film een essay getiteld ‘Orale seks in het #MeToo-tijdperk’. Julie zegt het zo vrolijk en plompverloren, in de zaal werd erg gelachen.

“Ja, het gaat om een complexe materie die ik met een knipoog wilde brengen. Ik ben zelf opgegroeid met het feminisme van mijn ouders in de jaren zeventig en tachtig. Het is voor mij vanzelfsprekend om sympathie te hebben voor allerlei aspecten van #MeToo. Maar diep van binnen ben ik ook een ouderwets soort Freudiaanse hippie die belang hecht aan ruimte voor een vrij seksueel leven.

“Noorwegen heeft een vrij preutse cultuur, moet je weten, en hetzelfde geldt voor Zweden. Er is veel schaamte die deels terug te voeren is op een kerk die erg patriarchaal was. We kunnen het wat dat betreft hebben over seksuele onderdrukking als machtsmiddel om vrouwen onder controle te krijgen. Zo zijn er wat mij betreft aspecten aan het #MeToo-debat die neigen naar seksueel conservatisme. En wat dat betreft is het niet zo gek dat een jonge vrouw zich hierover uitspreekt. Julie spreekt zich uit als een feministe én als een seksueel wezen.

“De scène waarin Julie zegt een voorkeur te hebben voor een half geërecteerde penis, omdat het dan aan haar is om er een geërecteerde penis van te maken, zegt iets over de controle die ze wil uitoefenen. Ze speelt hier vrolijk met verschillende dingen. De geërecteerde penis is natuurlijk al heel lang onderdeel van het feministisch discours, tegelijkertijd steekt ze hier de draak met de obsessie van mannen met hun piemel.”

In de film maken we kennis met een sprankelende, onrustige jonge vrouw die zichzelf ‘the worst person in the world’ noemt.

“Ja, Julie verlangt naar verbinding. Ondertussen saboteert ze haar relaties. Als kijker vraag je je af wat er in haar omgaat. Ik denk wel dat we aan het slot een andere vrouw zien dan aan het begin. Voor mij gaat dit verhaal over zelfacceptatie en zelfliefde, over een bepaalde weg die je aflegt in het leven, en een groei die je doormaakt. In het begin zie je Julie verschillende identiteiten aannemen, omdat ze zoekende is. Wat betekent vrijheid? Wat betekent trouw? Het is natuurlijk een eeuwig gevecht: liefde en relaties.

“Ik vond het beeld dat Virginia Woolf opriep in een essay uit 1929, getiteld A room of one’s own, altijd al heel mooi. In de film trekt Julie al vrij snel na haar ontmoeting met Aksel bij hem in. Daarna gaat ze halsoverkop samenwonen met Elvind. Maar Julie is niet echt gelukkig. Op zeker moment zegt ze: ‘Het is alsof ik een bijrol speel in mijn eigen leven’. Daarom gaat ze denk ik een kamer voor zichzelf zoeken. Een kamer om te werken, om zichzelf te zijn.”

Kandidaten Oscar voor beste internationale film

The worst person in the world is vanaf vandaag te zien in de bioscoop. De vier andere films die meedingen naar de Oscar voor de beste internationale film zijn Drive my car uit Japan, de Deense animatiedocumentaire Flee, The hand of God van de Italiaanse regisseur Paolo Sorrentino en Lunana: A yak in the classroom uit – en dit is een primeur – het koninkrijk Bhutan.

Lees ook:

Waarom is haar leven geen sprookje?!

Soms wekt ‘The worst person in the world’ de indruk over het gemijmer van jonge bevoorrechte middenklassers te gaan, maar de onderliggende diagnose is een serieuze kwestie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden