Punt Uit

Filmmaker Rosemarie Blank laat de laatste dagen van haar partner op indringende wijze zien

In een beeld uit de documentaire ‘Punt uit’ knipt filmmaker Rosemarie Blank de haren van haar partner Michael Hellgardt.Beeld Casa film

Hoe iemand kan aftakelen aan het einde van het leven laat Rosemarie Blank zien in een film over de laatste levensfase van haar partner. ‘Dit was ons laatste project samen.’

Het liefst wil hij dood. Michael Hellgardt heeft last van oorsuizingen, zijn handen zijn vergroeid door artritis en reuma, en hij lijdt aan algehele krakkemikkigheid. “Ik stop met eten”, schreeuwt hij. En dan, terwijl hij met zijn kromme handen naar de camera wijst: “Heb je dat opgenomen?” Het volgende moment zien we hoe de bejaarde man een taartje zit te smikkelen in een café.

De vrouw achter de camera is Rosemarie Blank, filmmaakster en Gouden Kalf-winnares met de film ‘Crossing Borders’ uit 1994. Toen de gezondheid van haar levenspartner Michael Hellgardt hard achteruit ging zette ze de camera aan. Met zijn instemming, al had hij er waarschijnlijk geen idee van dat het zo’n indringende documentaire zou worden. ‘Punt uit’ was al eerder te zien in de filmtheaters en vanavond bij de VPRO op NPO 2.

Waarom ze besloot om zijn aftakeling te filmen? Daar waren diverse redenen voor, vertelt ze in haar rommelige, maar knusse atelier in een Amsterdamse broedplaats met uitzicht op het IJ. Het was expliciet niet te bedoeling een documentaire te maken over euthanasie. Wel wilde ze de worsteling laten zien in een laatste levensfase. “Het conflict van wel te willen, maar niet meer te kunnen leven.” Het maatschappelijk debat over euthanasie is in Nederland al ver ontwikkeld in vergelijking met andere landen, zegt Blank. Dat mensen tegenwoordig kunnen nadenken over of ze nog wel willen doorleven is een eigentijds probleem. Hellgardts uitspraak ‘Ik wil leven, maar niet op deze manier’ illustreert hoe complex de keuze voor een vrijwillig levenseinde is.

Daarnaast was het een manier om langzaam afscheid van hem te nemen, zegt Blank. “Door hem te filmen kon ik hem zien zoals we in de beste tijd met elkaar omgingen. Hij had humor en relativeerde zijn situatie tot het laatst met grapjes. Hij was ook een echte levensgenieter en kon bijvoorbeeld enorm genieten van eten. En hij was heel primair in zijn emoties en behoorlijk koppig.”

Blank wilde ook de tegenstelling laten zien tussen Hellgardts doodswens en de alledaagse dingen in het leven. Hoe hij luistert naar klassieke muziek en genoeglijk loempiaa­tjes peuzelt in het Muziekgebouw aan het IJ, maar haar even later weer emotioneel chanteert met zijn dreigement zichzelf van het leven te beroven. 

Bijna genadeloos

Het portret dat Blank van haar partner maakte, is heel oprecht en dat is bijzonder in een tijd waarin mensen op sociale media vooral hun positieve kanten etaleren. Het was zeker niet de bedoeling om de situatie mooier of juist lelijker te maken, zegt ze.

Zo filmt ze bijna genadeloos hoe ze hem met veel moeite weer in bed krijgt nadat hij is gevallen en niet meer zelfstandig kan opstaan. Ze staat aan zijn naakte lichaam te trekken als hij roept dat er nog iemand moet komen helpen. Het klinkt als een commando: “Nu moet er een tweede man van de andere kant komen”. Dat wekt haar irritatie: “Michael, het is nacht, we zijn hier alleen”. Kribbig spoort ze hem aan zich op te duwen met zijn magere benen: “Omhoog, ik kan niet meer. En nu glij je weer naar beneden.”

Documentairemaakster Rosemarie Blank volgde ongeveer een jaar de pijnlijke strijd van haar levensgezel, architect Hellgardt.Beeld Casa film

Er was geen vooropgezet plan en zelfs geen script of draaiboek. Dat is onmogelijk met zo’n proces, zegt Blank. De film bestrijkt een periode van ongeveer een jaar en aan het einde had ze een verzameling beelden waaruit ze de film construeerde. Daarbij ontvouwde het verhaal zich als vanzelf. Met haar jarenlange ervaring als filmmaker maakte ze van de beelden bijna schilderijen. “Ik herontdekte ook het prachtige Hollandse licht.” Zo vangt ze hem als een echte Rembrandt in clair-obscur terwijl ze zijn haren knipt. Door de afstand die de camera schiep, lukte het haar ook beter om te relativeren, zegt ze.

Geen voyeur

Een mensenleven waren ze samen. Na het ontluiken van hun liefde eind jaren zestig reisden ze samen door Europa. Hij was een architect die twijfelde of hij toch niet liever schilder wilde zijn. Zij begon als beeldend kunstenaar, maar maakte sinds 1982 zo’n zeventien films. Ze hebben geen kinderen, maar deelden de passie voor werk, reizen, eten en het leven zelf. “Eigenlijk hebben we een permanente dialoog gevoerd.” Zij was betrokken bij zijn werk en hij bij het hare. “Dit was ons laatste project samen. Het was een goede manier om afscheid te nemen.” Dat was ook voor hem belangrijk zegt Blank, want zo had hij ook het gevoel dat hij meer was dan een hulpeloze patiënt. “Hij wilde heel graag nog een volwaardige partner zijn.”

Hellgardt was zich ervan bewust dat hij werd gefilmd. “Hij wilde de regie over zijn leven tot op het laatst in eigen handen houden en gaf mij de vrijheid om de beelden te maken, waardoor ik me geen voyeur hoefde te voelen”, aldus Blank. Hij was de acteur die zichzelf speelde en zij was de regisseur. Het was hun project samen, maar uiteindelijk haar film. 

Blank is sinds januari 2018 weduwe maar niet van plan bij de pakken neer te gaan zitten. “Ik ben misschien wel oud, maar ik voel dat helemaal niet zo.” Ze is nog altijd aan het werk, net terug van haar huis in Toscane en werkt op dit moment aan een Duitse versie van Punt Uit, die daar wordt uitgebracht onder de titel ‘Abschied ohne Ende’ (Afscheid zonder einde). 

“Natuurlijk mis ik hem en ons leven samen. Nu zelfs meer dan toen ik de film maakte. Zijn taalgebruik bijvoorbeeld, de manier waarop hij dingen zei. Heel precies en direct... Dat inspireerde mij bij het maken van de film.”

Lees ook:

Michael Hellgardt wil dood, maar ook nog een keer naar Bach luisteren

Recensent Belinda van de Graaf gaf de film eerder vier sterren. ‘Het resultaat is een intieme en hartverscheurende getuigenis van een man die zijn levenspijn paart aan een doodswens, maar tegelijk vasthoudt aan het leven.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden