Controle

Facebook verbiedt Blackface: ‘Ergerlijk dat we opnieuw Amerikaanse normen door de strot krijgen’

Stereotiepe beelden van Zwarte Piet met een krullenpruik en rode lippen mogen niet meer op Facebook en Instagram. Beeld AP
Stereotiepe beelden van Zwarte Piet met een krullenpruik en rode lippen mogen niet meer op Facebook en Instagram.Beeld AP

Stereotyperende kenmerken mogen niet meer op Facebook en Instagram en dus zullen plaatjes van Zwarte Piet in de toekomst worden verwijderd. Dringt het platform hiermee de Amerikaanse waarden op?

In de visie van Facebook-oprichter Mark Zuckerberg is de wereld een grote gelukkige familie, waarin iedereen zich thuis voelt. “Facebook moet helpen mensen samen te brengen”, is een van zijn geliefde uitspraken. Toch oogstte het platform de laatste jaren flinke kritiek omdat het vooral zou bijdragen aan het verspreiden van haat en negativiteit. Dat het bedrijf gisteren aankondigde berichten met ‘discriminerende stereotyperende kenmerken’ te gaan verbieden, komt dus niet helemaal uit de lucht vallen, zegt Linda Duits, die als mediawetenschapper verbonden is aan de Universiteit Utrecht. “Maar het is wel ergerlijk dat we opnieuw de Amerikaanse normen door de strot geduwd krijgen.”

Onder de nieuwe facebookregels vallen bijvoorbeeld plaatjes van Zwarte Piet, maar ook verwijzingen naar Joodse wereldheerschappij of afbeeldingen van haakneuzen. Waar de exacte grens ligt, is niet duidelijk, maar als er bij de curatoren van Facebook een melding binnenkomt, dan bepalen zij of iets wel of niet binnen de regels valt. En daar zit een probleem, zegt Duits: “Je wil eigenlijk niet dat een bedrijf dit eenzijdig kan bepalen. De werkwijze is subjectief en bepaald niet transparant.” Zo mogen roetveegpieten nog wel en voor journalisten gelden de regels niet. “Maar iedereen kan zich journalist noemen, het is geen beschermd beroep.”

Daarbij dringt zich de parallel met het verbod op naakt zich hardnekkig op, zegt Duits. Bloot is absoluut verboden op de site, zelfs plaatjes met een schim van een tepel worden verwijderd. “Het zijn Amerikaanse puriteinse waarden. Eigenlijk lukt Facebook wel wat conservatieve politici nooit is gelukt.” En het gevolg van de regels is dat ook educatieve plaatjes of kunstwerken met naakt acuut worden verwijderd. “Het kind wordt met het badwater weggegooid.”

Christiaan Alberdingk Thijm, internetjurist

“Het is een interessante beslissing. Facebook gedraagt zich steeds politieker, terwijl Mark Zuckerberg altijd heeft volgehouden dat het platform volledig neutraal is. Dat was niet waar, want er wordt allang content automatisch geblokkeerd, bijvoorbeeld afbeeldingen van vrouwentepels. Dat zijn de maatstaven van puriteins Amerika. Naar onze Nederlandse standaard is daar niets mis mee, dus valt het weren van dat soort uitingen wat mij betreft inderdaad onder censuur.”

“Ik vind het heel positief dat Facebook zich over de discussie uitspreekt. Daarmee erkent het platform eindelijk zijn politieke macht. Wel moeten we waakzaam zijn voor overmatig gebruik van die macht. Gaat de censuur te ver, dan kunnen we het platform daar best op aanspreken. Het gesprek gaat nu vooral over welke berichten Facebook moet verwijderen, maar eigenlijk moeten we ook nadenken over de vraag: wat willen we dat níét verwijderd wordt?”

“Mensen die tegen het afschaffen van Zwarte Piet zijn, zullen zich waarschijnlijk beperkt voelen door de maatregel. Ook de kwestie van context speelt mee: zet een bericht aan tot discriminatie, of is het bijvoorbeeld een verhaal over het ontstaan van de Sinterklaastraditie? Om dat te beoordelen is een menselijk oog nodig, dat kunnen algoritmes niet.”

Ook Instagram

De nieuwe regels gelden ook voor Instagram, dat eigendom is van Facebook. Volgens Duits moest het bedrijf wel iets ondernemen. De grote hoeveelheid nepnieuws tijdens de coronacrisis werkte als een katalysator en beide platforms zagen vorige maand adverteerders weglopen toen wereldwijd de protesten tegen discriminatie en racisme aanzwollen. De klacht dat het bedrijf te weinig zou doen tegen haat op de platforms klonk steeds luider. Toch betwijfelt Duits of het de druk van de adverteerders is die tot dit besluit heeft geleid. “Deze techgigant heeft een monopoliepositie en adverteerders zijn ervan afhankelijk als ze de jonge doelgroep willen bereiken. Er is geen keuze en ook dat is een onwenselijke situatie.”

Op zich vindt Duits het prijzenswaardig dat Facebook eindelijk beseft dat het een verantwoordelijkheid heeft in het publieke debat en bij het vormen van meningen, maar het klakkeloos weg censureren van berichten is volgens haar geen oplossing. “Daarbij sneuvelen burgerlijke vrijheden. Het debat moet gaan over de oorspronkelijke vraag of uitgevers verantwoordelijk zijn voor de berichten die op hun platform verschijnen. Ik denk dat dat tot op zekere hoogte zo is, maar dat het niet over de inhoud van de berichten moet gaan, maar over de algoritmes waarmee sites kunnen sturen wát mensen te zien krijgen. Net zoals dat kranten bepalen wat er op een opiniepagina staat. Die poortwachtersfunctie is bij alle sociale media verloren gegaan. Bij YouTube zie je bijvoorbeeld ook steeds extremere video’s. Je kijkt een onschuldig filmpje over hardlopen en in drie klikken zit je bij een verwoestende Ironman triatlon. Daar moet het debat over gaan.”

Hans Schnitzler, filosoof en auteur van Het digitale proletariaat

“Ik ben blij met de maatregel zelf, maar wel sceptisch over Facebooks intentie. Het is volgens mij een rookgordijn. Facebook ligt enorm onder vuur omdat het te weinig doet aan problematische content. Met deze aankondiging neemt Zuckerberg critici de wind uit de zeilen. Het is een soort ‘vlucht naar voren’: als criticasters Facebook verantwoordelijk houden voor het faciliteren van gevaarlijke groepen, kan Zuckerberg naar deze maatregel wijzen en zeggen: ‘zie je wel, we hebben actie ondernomen!’”

“Het woord ‘censuur’ is niet op zijn plek, vind ik. Censuur gaat erom dat vrijheid wordt ingeperkt of onmogelijk wordt gemaakt. Dat is hier niet het geval: Facebook is een private onderneming met heel veel macht, maar het staat ieder vrij om zelf in te grijpen en hun account te verwijderen. Mensen vergeten dat ze de toegang tot hun informatie vrijwillig hebben verleend toen ze de voorwaarden accepteerden. Wat introspectie zou goed zijn.”

“Het is belangrijk om te kijken naar de gevolgen van berichten met afbeeldingen van Zwarte Piet. In de persverklaring over deze maatregel erkent Facebook nu wel voor het eerst dat online gedrag consequenties heeft voor het echte leven. Dat staat nu zwart op wit.”

Lees ook:

Facebook tolereert Zwarte Piet niet langer

Afbeeldingen van Zwarte Piet staan voortaan op dezelfde lijst als blote vrouwenborsten en ander naakt. Het zijn uitingen die Facebook niet tolereert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden