null Beeld

TaalTon den Boon

Exclusief krijgt een ongunstiger bijklank onder invloed van inclusief

Het bijvoeglijk naamwoord inclusief betekent tegenwoordig ‘niets of niemand uitsluitend’. In die betekenis heeft het woord een gunstige bijklank en figureert het in samenstellingen als genderinclusief. Het is snel gegaan met deze inclusiviteit, want pas rond 2000 maakte de term ‘inclusieve samenleving’ zijn kranten­debuut ter aanduiding van een ­‘samenleving waarin iedereen ­gelijke rechten en plichten heeft en zich ongeacht sekse, leeftijd, ­afkomst of etniciteit kan ontplooien’ (Van Dale). Sindsdien kregen ook andere zaken inclusieve varianten: inclusief onderwijs, inclusieve (gezondheids)zorg, inclusieve taal. Inclusiviteit is, kortom, populair. Niet voor niets profileren organisaties zich inmiddels graag als ‘in­clusief’. ‘Exclusieve samenleving’, de talige tegenpool van de inclusieve samenleving, maakte trouwens pas in 2014 haar mediadebuut.

Exclusief betekent letterlijk ‘aan een enkeling voorbehouden’. Vroeger had het woord een louter positieve bijklank. Je gebruikte het ter typering van luxeproducten. Die betekenis heeft exclusief weliswaar nog steeds, maar daarnaast heeft het woord in combinaties als ‘exclusieve samenleving’ en ‘exclusieve taal’ juist een ongunstige betekenis gekregen: ‘elitair’ en ‘anderen uitsluitend’. Mogelijk ‘besmet’ deze negatieve bijklank op termijn andere vormen van exclusiviteit.

In- en exclusief zijn beide – de een via middeleeuws Latijn inclusivus (inbegrepen) en includere (insluiten), de ander via middeleeuws Latijn exclusivus (uitsluitend) en excludere (uitsluiten) – terug te voeren op het Latijnse werkwoord claudere (sluiten). Dat woord figureert ook in de woordgeschiedenis van claustrofobie (vrees om in een afgesloten ruimte te vertoeven) en van klooster. Die twee zijn namelijk terug te voeren op claustrum (afsluiting, omheining), een Latijnse afleiding van claudere.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden