Kunstmanifestatie

Europese nomadische biënnale: Manifesta is even thuis in Amsterdam

Het ‘Lada Kopeika Project’ van Francis Alÿs. Beeld Manifesta

Videokunst met katten, foto's van fruitbomen en portretten van Marlene Dumas. Ze werden gemaakt voor de nomadische kunstmanifestatie Manifesta en zijn nu even te zien in Amsterdam.

Erik van Lieshout ijsbeert door de kelder van museum de Hermitage in Sint-Petersburg en overlegt hardop over wat hij daar als kunstenaar zou kunnen doen. In die kelder leven immers honderden katten, en op hetzelfde moment protesteert bovengronds de kunstenaarsgroep Pussy Riot tegen de antihomowetten van president Poetin. In de video uit 2014 timmert en tekent Van Lieshout, hij praat met de vrouwen die de katten eten geven, hij filosofeert over zijn rol als kunstenaar en de rol van katten. Hoe jolig het soms ook klinkt, de ondertoon is serieus.

Van Lieshout maakte de video op uitnodiging van de internationale kunstmanifestatie Manifesta die dat jaar in Sint-Petersburg plaatsvond; nu is het werk te zien in Amsterdam. Manifesta ontstond in 1996 als reactie op de val van de muur en de gevolgen daarvan voor Europa. Het kunstfestival is nadrukkelijk níet commercieel, dus niet gericht op de verkoop. De samenwerking met de stad en diens bewoners is het beginpunt. 

Nomadische biënnale

Manifesta noemt zichzelf een ‘Europese nomadische biënnale’. Elke twee jaar strijkt het ergens anders neer – in Palermo (2018), Zürich (2016) en komend jaar in Marseille. Op uitnodiging maken kunstenaars werk dat past bij die plaats, kunst die daar dan een hele zomer te zien is. Het woord ‘activistisch’ valt vaak, maar dat betekent niet dat er alleen maar politieke kunstenaars te zien zijn; de lijst met deelnemers is indrukwekkend. 

Nu is Manifesta voor het eerst even thuis. Deelnemende kunstenaars leenden graag hun werk even uit om ook Nederlandse kijkers te tonen wat er op die buitenlocaties gebeurt. In het Amsterdamse hoofdkantoor van Manifesta is kunst te zien die volgens directeur Hedwig Fijen ook zonder de locatie overeind blijft. Zo hangt er op de eerste verdieping van het pand een serie aquarellen van de Zuid-Afrikaans-Nederlandse kunstenaar Marlene Dumas, portretten van ‘Great Men’. Tsjaikovski, James Baldwin, Alan Turing en Sergei Eisenstein, allen beroemde mannen die homoseksueel waren. 

Fruitbomen

Een andere kamer is behangen met kleurrijke foto’s van fruitbomen die het Amerikaanse kunstenaarscollectief Fallen Fruit maakte voor de laatste editie, in 2018 in Palermo. Het collectief maakte een kaart van alle fruitbomen die in het wild in Palermo te vinden waren en gaf ook recepten voor die vruchten. Op een tafel staan dadels, druiven en noten als snacks.

De video van de Belgische kunstenaar Francis Alÿs is gelaagd. Alÿs reisde voor de Manifesta-editie in Sint-Petersburg met zijn broer in een Lada naar Rusland. Als tieners waren ze in 1984 van plan met hun toenmalige Lada naar Moskou te rijden; de auto begaf het net na de Duitse grens. Nu rijdt Alÿs een andere Lada tegen een boom in de paleistuin, omdat ‘zonder eind er ook geen begin is’. De film lijkt kort in een loop te spelen, maar heeft vijf verschillende versies, steeds met een ander perspectief, een andere clou. Net als bij de wereldgeschiedenis kan je ernaar blijven kijken.

Tot 22 mei gratis te zien op het hoofdkantoor van Manifesta, Herengracht 474, Amsterdam. Vooraf mailen naar office@manifesta.org. Manifesta 13 is van 7 juni tot 1 november 2020 in Marseille. manifesta.org.

Lees ook:

Alles bruist, steigert en beweegt bij Leonardo da Vinci

Het Louvre in Parijs trok alles uit de kast voor een expositie over de beroemdste kunstenaar ter wereld. Bijna 160 kunstwerken laten zien hoe Leonardo da Vinci op zoek was naar de ideale verbeelding van het leven zelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden