Jennifer Lyon Bell: ‘Ik ben niet tegen het standaardmenu van mainstream pornografie, maar er zijn veel mensen met andere behoeften’.

InterviewJennifer Lyon Bell

Ethische pornomaker Jennifer Lyon Bell: ‘Onhandigheid is mooier dan gladgestreken seks’

Jennifer Lyon Bell: ‘Ik ben niet tegen het standaardmenu van mainstream pornografie, maar er zijn veel mensen met andere behoeften’.Beeld Maartje Geels

Van racisme en piraterij tot kindermisbruik: er is veel mis met online porno. Dat kan beter, dacht Jennifer Lyon Bell. Haar Amsterdamse filmstudio pioniert in erotische films die draaien om empathie en diversiteit.

Chris schuift een beetje ongemakkelijk in zijn stoel. Hij is nerveus. “Je weet wat er gaat gebeuren”, legt hij uit, “maar je weet niet hoe het zal zijn.” Wat er gaat gebeuren, is dat een vrouw die hij niet kent zo de kamer binnenkomt om hem oraal te bevredigen.

Maar dat gebeurt allemaal buiten beeld in Headshot (2006), de debuutfilm van ethisch pornograaf Jennifer Lyon Bell (51). Het enige dat de kijker ziet, is het gezicht van Chris. Net als in haar latere werk staat niet de daad, maar de beleving centraal. Al draait de Amerikaans-Amsterdamse filmmaker haar hand ook niet om voor pittige, rechtvoorjeraapseksscènes.

“Een veelvoorkomend misverstand over vrouwen is dat ze alleen romantiek willen zien”, zegt Bell. “Mensen kunnen genieten van allerlei soorten emotie, ongeacht hun gender. De gemene deler – of je nou mild of kinky bent ingesteld – is dat je wilt dat een personage in de kern moreel en goed is.”

Moraliteit en porno, dat klinkt misschien tegenstrijdig. Maar tijdens haar studie filmwetenschappen leerde Bell dat de twee begrippen psychologisch verbonden zijn. “Wanneer we geloven dat iemand deugt, geven we meer om wat diegene voelt. Daardoor verplaatsen we ons sneller in hun pijn, hun vreugde en hun genot.”

Feministisch wil niet zeggen dat de films alleen voor vrouwen zijn

Toch horen we vaker over de immorele kant van porno. In december kwam Pornhub (de YouTube van seks) in het nieuws vanwege kinderporno en ander illegaal materiaal. Reden voor een ethische commissie in thuisland Canada om onderzoek te doen naar de pornoreus. Maar in de haast om zulke wanpraktijken te weren, scheren mensen erotische films volgens Bell te veel over één kam. “Daardoor is er weinig aandacht voor ethische alternatieven die gender en seksualiteit in een ander daglicht plaatsen.”

De beroemdste ethische pornograaf is de Zweedse Erika Lust, die in 2004 debuteerde met haar feministische pornofilm The Good Girl. Daarnaast heeft Bell veel ontzag voor de Deense Goodyn Green, die zich richt op de lhbti-gemeenschap. En dan is er Bells eigen productiehuis, Blue Artichoke Films.

Waar Pornhub verdient aan advertenties rond miljoenen goedkoop gemaakte video’s die gebruikers gratis uploaden, produceert Blue Artichoke zelf korte films die het verhuurt en verkoopt voor 5 à 15 euro per stuk. Blue Artichoke maakte nog maar zeven films (de nieuwste, Wild Card, verscheen in december 2020), maar die vallen wel vaak in de prijzen, onder andere bij de Canadese Feminist Porn Awards.

Feministisch wil niet zeggen dat de films alleen voor vrouwen zijn. “De helft van onze kijkers is man. De films zijn intiem, maar ook opwindend en verrassend. Ze zijn gewoon niet gemaakt vanuit een typisch mannelijk perspectief. We mikken op diversiteit qua genders, lichaamstypes en handelingen. Ik ben niet tegen het standaardmenu van mainstream pornografie, maar er zijn veel mensen met andere behoeften, en ik wil die mensen laten zien dat er niets mis met ze is.”

Cast en crew eerlijk betalen is lastig in een wereld waar gratis de norm is

Achter de schermen hanteert Blue Artichoke een aantal ethische regels. Vaak is het op pornosites moeilijk te achterhalen of de mensen in een filmpje toestemming hebben gegeven om de opnames online te plaatsen. “Voor mij is het cruciaal dat iedereen van tevoren en tijdens het filmen instemt met wat we maken en zich goed voelt bij het eindresultaat.”

Ook dat laatste gaat in de industrie nog wel eens mis. Afgelopen zomer, rond de Black Lives Matterprotesten, vertelde een aantal zwarte porno-acteurs dat ze in het verleden waren voorgelogen. Scènes waarin zij hadden gespeeld, verschenen met racistische titels en ook de marketing ervan was racistisch.

Tot slot vindt Bell het belangrijk een veilige omgeving voor acteurs te creëren (denk aan het gebruik van condooms) en om zowel cast als crew eerlijk te betalen. Als is dat moeilijk, in een industrie die wordt gedomineerd door Pornhub. “Ik concurreer niet met andere indie-filmmakers, maar met gratis porno. Waarom zouden consumenten betalen? Ik worstel daarmee, want ik begrijp dat veel mensen het momenteel niet breed hebben, maar films maken zichzelf niet.

“Door de druk om extreem goedkope porno te produceren, kunnen veel bedrijven amper tijd of geld aan acteurs besteden. De meeste grote studio’s zijn óf bijna bankroet, óf in handen van Pornhubs moederbedrijf, MindGeek.”

Omdat iedereen tot voor kort video’s op Pornhub kon zetten, werd er veel illegaal geüpload. Dat betekent piraterij – “Wij moeten onze films vaak laten verwijderen” – maar ook ergere delicten. Bell was niet verbaasd toen The New York Times in december schreef dat er filmpjes met minderjarigen op Pornhub stonden. “Diverse organisaties oefenden al een tijd lang druk uit op Pornhub om dat materiaal weg te halen. Het enige dat mij verraste was dat één artikel ervoor zorgde dat Visa en Mastercard hun samenwerking met Pornhub introkken en dat die creditcardmaatschappijen voet bij stuk hielden, zelfs toen Pornhub miljoenen video’s verwijderde.”

‘Porno en Pornhub zijn voor veel mensen synoniem, terwijl porno nooit een ding is geweest’

Voortaan mogen mensen pas video’s op Pornhub zetten als ze zich hebben geïdentificeerd met een foto van zichzelf en een geldig identiteitsbewijs. Een significante stap voor de branche, want hoewel de problemen die Pornhub plaagden nog onverminderd spelen bij andere sites als xHamster, XNXX en het Nederlandse Vagina.nl, is Pornhub de grootste outlet.

“Het is zo groot dat porno en Pornhub voor veel mensen synoniem zijn geworden. Terwijl pornografie nooit één ding is geweest”, zegt Bell. “Op evenementen spreek ik liefhebbers van Blue Artichoke die iets anders zochten. Het is uitgegroeid tot een gemeenschap. Dat is denk ik de meerwaarde die wij bieden in een wereld van wegwerpporno.”

Bell heeft er geen moeite mee de schaduwkant van de porno-industrie te bespreken. “Onrecht benoemen en uitroeien is ontzettend belangrijk.” Maar ze klinkt nog een stuk gepassioneerder wanneer ze praat over het soort films dat ze maakt. “Gladgestreken seksscènes laten me koud. Onhandigheid is veel mooier; de spanning wanneer mensen nog niet precies weten wat er gaat gebeuren, of hoe het gaat gebeuren.”

Ook buiten haar films wil ze in de eerste plaats een positieve bijdrage leveren. “Ik geef workshops waarin ik mensen leer hoe ze hun eigen erotische films kunnen maken. De meesten zullen dat niet daadwerkelijk doen, maar dan nog is het waardevol om je ideeën of seks te verkennen en te leren hoe seksuele representatie in films werkt. De meeste mensen hebben nooit mediatraining gehad, terwijl onze seksualiteit sterk wordt beïnvloed door wat we zien in films en tijdschriftadvertenties.”

Daarnaast zou Bell graag seksuele voorlichtingsfilms willen maken. “De laatste tijd maken steeds meer kleine filmstudio’s voorlichtingsfilms die tegelijk ook sexy zijn.”

Erotische films zijn voor Bell een medium waarmee ze de blik van mensen wil verruimen. “Ik denk dat het goed is je niet alleen blind te staren op je eigen kleine leven, maar een breder perspectief te ontwikkelen. Dat is moeilijk als je steeds maar weer dezelfde beelden ziet.

“Ik zou daar heel graag een verschil in helpen maken, hoe klein ook, en ik voel me extreem bevoorrecht dat ik dit gebied van activisme heb gevonden. Hier ben ik voor geboren, dus ik moet het wel doen.”

Wie is Jennifer Lyon Bell?

null Beeld Maartje Geels
Beeld Maartje Geels

Voordat ze ethisch pornograaf werd, had Jennifer Lyon Bell een carrière in de reclamewereld. Na een bachelor psychologie aan de universiteit van Harvard, zocht ze als consultant naar de psychologische band die mensen hebben met producten.

Ook toen wist ze al dat erotische films haar echte passie waren. “Het helpt wellicht dat ik uit San Francisco kom, waar veel sekspositief feminisme is begonnen. Mijn ouders waren als het op seks aankwam ethisch, maar ook ruimdenkend ingesteld.” Ze zag alleen nog geen manier om er haar werk van te maken.

Dat veranderde toen haar partner, ook merkstrateeg, een mooie baan kreeg aangeboden in Nederland. “In 1999 verhuisden we van San Francisco naar Amsterdam. In plaats van mijn consultancypraktijk opnieuw op te bouwen, schreef ik me in voor de master filmwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ik vertelde ze de waarheid: dat ik innemende erotische films wilde leren maken.”

Dat was even slikken voor de opleiding. “Volgens mij had niemand er eerder een masterscriptie over porno geschreven. Maar ze zagen dat ik het serieus aanpakte. Ik richtte me op de cognitieve filmtheorie. Wat gebeurt er in het brein wanneer je bepaalde beelden ziet? Wanneer krijgen die beelden betekenis? Wat moet je over personages weten, voordat je om ze gaat geven?”

Zo leerde ze over de psychologische link tussen empathie en het voelen van andermans opwinding. En ook over hoe je die empathie opwekt. “Door te focussen op gezichtsuitdrukkingen bijvoorbeeld. Minutenlange shots van penetrerende lichaamsdelen zijn niet nodig; gezichten bieden veel betere informatie.”

Toen Bell begon, was er nog geen alternatieve pornobeweging. Ze heeft dus zelf het wiel moeten uitvinden. Later bleek dat feministische pornografen in andere landen daar rond die tijd ook mee bezig waren. “Veel van hen kwamen op ongeveer dezelfde werkwijze achter de schermen uit. Maar de stijl van Blue Artichoke films is denk ik wel helemaal de mijne.”

Lees ook:

De naakte waarheid achter Pornhub

Pornhub mag dan een van ‘s werelds meestbezochte sites zijn, we hebben het er liever niet over. Mede daardoor bleef kindermisbruik op het platform jaren in het volle zicht verborgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden