Ethiopië krijgt twee haarlokken van Keizer Tewodros terug

Portret van keizer Tewodoros II van Abessinië die in 1868 door het Britse leger verslagen werd. Beeld Wikimedia/Creative Commons

Groot-Brittannië geeft twee haarlokken van de keizer van Abessinië terug, maar Ethiopië wil alle geroofde kunst retour.

Twee haarlokken, in 1868 afgeknipt van de dode keizer Tewodros II van Abessinië, het huidige Ethiopië, zorgen voor rumoer. De haarlokken zijn in het bezit van het Britse National Army Museum in Londen, en dat geeft het haar nu terug aan Ethiopië om te worden begraven bij het lichaam van Tewodros in het Mahabere Selassie Klooster in Qwara in het noorden van Ethiopië. Maar daarmee is de kous niet af voor de Ethiopiërs.

De voorgeschiedenis van de kwestie begint in 1862. De koptisch-christelijke keizer Tewodros zocht in dat jaar steun bij de Engelsen in zijn strijd tegen zijn moslimburen. Londen negeerde de vraag om moderne wapens. Tewodros beantwoordde die belediging door verschillende Europeanen jarenlang in gijzeling te nemen, waaronder vrouwen, kinderen en ook de Britse consul Charles Cameron.

Straffen

De volkswoede in het Verenigd Koninkrijk over wat als barbaarse daad gezien werd, was groot. In 1867 besloot Londen tot militaire interventie om de gijzelaars te bevrijden en de Abessijnse keizer te straffen. Vanuit het Indiase Bombay staken 13.000 soldaten, 40.000 last- en slachtdieren en 44 olifanten per schip over naar de Afrikaanse kust. Onder leiding van generaal Robert Napier reisden ze in twee maanden circa 650 kilometer door ruige, bergachtige gebieden naar de vestingplaats Maqdala waar Tewodros zetelde.

De slag duurde negentig minuten. Volgens het Britse National Army Museum kwamen er vijfhonderd Abessiniërs om en raakten slechts enkele Britse soldaten gewond. De Engelsen zijn nog steeds trots op dit succes. Tewodros schoot zichzelf dood om niet in de handen te vallen van de overwinnaars. Luitenant Frank James sneed de haarlokken van de Tewodros af. Zijn nazaten gaven die aan het museum in Londen.

Generaal Napier liet Magdala met de grond gelijkmaken en nam alle schatten mee op de rug van vijftien olifanten en tweehonderd muilezels. Die schatten variëren van oude christelijke manuscripten, gouden kronen, kelken, religieuze iconen tot de keizerlijke wapenuitrusting. Ook de zeven jaar oude prins Alemayehu ging als oorlogsbuit mee. Het Britse leger vertrok en wiste de sporen uit. De prins werd opgevoed aan het hof van koningin Victoria. Hij overleed op zijn achttiende en ligt begraven in de buurt van Windsor Castle.

Verbod

De Ethiopiërs zijn blij dat ze de twee bosjes haar van hun geliefde keizer terugkrijgen, maar willen ook de andere geroofde schatten terug, evenals het lichaam van prins Alemayehu. Het Engelse Victoria and Albert Museum in Londen heeft de meeste geroofde kunstschatten in depot. De directie wil een gouden keizerskroon wel langdurig uitlenen aan Ethiopië, maar niet de Abessijnse buit teruggeven. De Britse wet verbiedt dat, is het verweer.

Prins Alemayehu een laatste rustplaats geven in zijn geboortegrond heeft geen prioriteit in Londen. In het legermuseum verhalen ze liever over die veldslag van ruim 150 jaar geleden ‘die geen andere staat ooit zo succesvol had kunnen uitvoeren’. Maar de geschiedenis heeft een lange staart en de teruggave van roofkunst staat nu tegen wil en dank op de Britse agenda.

Lees ook:

Ex-kolonies kunnen roofkunst terugkrijgen met nieuwe leidraad

Ex-kolonies die kunstobjecten terug willen uit de collecties van het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) weten voortaan welke route ze moeten bewandelen. Het NMVW publiceert vandaag een restitutie-leidraad. Daarin staan criteria opgesomd waaraan verzoeken om teruggave van objecten moeten voldoen.

Het loket voor de teruggave van roofkunst is nu geopend

In Nederlandse musea bevinden zich nog tal van objecten uit voormalige koloniën. De volkenkundige musea hebben nu criteria opgesteld om te beoordelen of een buitenlands verzoek tot teruggave wordt gehonoreerd.

Europese musea kunnen zich schrap zetten: koloniale kunst moet terug.

Wat moeten we met koloniale kunst van omstreden herkomst? Nou, teruggeven maar. Dat staat in een advies aan de Franse president Emmanuel Macron, dat vrijdag verschijnt. Europese musea kunnen zich schrap zetten.

‘Nederland heeft nieuwe richtlijnen nodig voor het ontzamelen van koloniale kunst’.

Omdat bestaande richtlijnen tekortschieten, werkt het Nationaal Museum van Wereldculturen aan een protocol om vast te stellen wat musea aan moeten met kunstobjecten die onder twijfelachtige omstandigheden zijn ontrukt aan koloniën. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden