BoekrecensieIlyas

Ernest van der Kwast op zijn best met smakelijke scènes die toch een beetje pijn doen

Ernest van der Kwast wijdt een geestige (én ietwat brave) roman aan het leven van een buddy die door goed te doen aan een slecht huwelijk ontsnapt.

Goed nieuws: in de nieuwe roman van Ernest van der Kwast, valt weer flink wat te lachen. Het boek kon niet op een beter moment komen, zou je zeggen. Toch heeft Ilyas een ernstiger ondertoon dan Van der Kwasts eerdere boeken. Hij stelt een actueel probleem aan de orde dat hem aan het hart gaat: kansarme jongeren met torenhoge schulden. De titelheld Ilyas, ‘een jongen met het gezicht van een gekwelde dichter én bijna twintigduizend euro schuld’, is zo’n jongere. De schrijver is al een paar jaar buddy voor Rotterdamse jongeren die in de schuldsanering zitten. Zijn kennis van de problematiek en zijn betrokkenheid blijken uit iedere pagina, net als de liefde voor de stad Rotterdam.

Voor we uitkomen in de hoek en in de wijken waar de klappen vallen, maken we kennis met de Rotterdamse elite: soort-van-links, tamelijk rijk, maatschappelijk bewust en toch Ons Soort Mensen tot in de vezels. De hoofdpersoon van de roman, Peter Lindke, is conservator van het Museum Boijmans Van Beuningen. Hij wordt ontslagen omdat hij in een DWDD-achtige talkshow de authenticiteit betwijfelt van een nieuw ontdekte Rembrandt, die met veel tamtam door het museum geplugd is. Met één oneliner declasseert hij het schilderij en bezegelt hij zijn eigen lot: “De kraag is zo plat als een pannekoek”. Het ontslag houdt hij (à la Grunbergs Tirza) geheim voor zijn vrouw Kee, wat wel in de lijn der verwachting ligt omdat hun huwelijk niet best is – en dat is een understatement. 

Ernest van der KwastBeeld Stephan Vanfleteren

Een nieuwe uitdaging vindt hij in het helpen van hun werkster, die in de schulden zit en geen post opent omdat ze het toch niet goed kan lezen. Dat slaagt zo goed dat de dankbare vrouw hem koppelt aan haar neef Ilyas. Voor Ilyas zijn de problemen nog vele malen groter, maar Peter vindt nieuw elan en helpt de twintigjarige ex-gedetineerde drugskoerier aan een baantje, een woning en een afbetalingsregeling. Ondertussen stapelen de problemen thuis zich op, en de vraag dringt zich op wat hij eigenlijk probeert te bereiken door voor Ilyas de weldoener uit te hangen. Wil hij een ander helpen om zijn leven betekenis te geven? Kan hij niet beter zijn huwelijk redden?

In het succesvolle Mama Tandoori en in zijn vorige roman De IJsmakers toonde Ernest van der Kwast zich een meester in het schrijven van smakelijke scènes die ook altijd een beetje pijn doen. In Ilyas overtreft hij zichzelf in dit opzicht. Met de tanden op elkaar van schaamte lees je ze soms, maar lezen zál je: een etentje bij de nieuwe buren wordt een inferno als de zoons van Peter en Kee ruzie maken; Peter stoot in het echtelijke bed met zijn voet op een plastic stuk ‘speelgoed’ waarvan hij nog steeds niet begrijpt wat het is als het begint te trillen en zijn vrouw het ‘Tarzan’ noemt; fietstochten door de stad met een straattaal spuwende Ilyas achterop, ruzie in het park over een hondedrol, het schrijfplezier spat ervan af en het wordt nooit flauw omdat het onderhuids blijft schuren.

Streetwise

Tussendoor mijmert Peter Lindke over schilderijen van Oude Meesters, want ondanks zijn nieuwe roeping blijft hij een conservator in hart en nieren. Hij leidt Ilyas rond in ‘zijn’ museum, waarbij ze voor Rembrandts portret van zoon Titus komen te staan. Als we zover zijn, is wel duidelijk geworden waar Van der Kwast heen wil. Ilyas geeft Peter onbedoeld een nieuw inzicht in het schilderij en het wordt ineens ambivalent wie nu eigenlijk wie aan het redden is. Nee, het is echt geen watje, die Ilyas, maar zijn streetwise gedrag is toch wat voor de vorm omdat het punt van de schrijver overeind moet blijven: begrip voor elkaar begint met belangstelling tonen en luisteren. Peter en Ilyas komen uit twee verschillende werelden, maar ze kunnen allebei wel een buddy gebruiken.

Ook al zijn de scènes scherp, raak, pijnlijk en soms ontroerend, die boodschap is wel een beetje braaf. Iedere situatie en iedere gedachte van ieder personage is invoelbaar, maar verrassen doen ze zelden. Ilyas: “Als ik een hele dag heb afgewassen terwijl mensen om me heen taartjes zitten te eten, wil ik niets liever dan teruggaan naar mijn oude leven. Maar dat is ook geen optie, want dan kom ik in de gevangenis en daar wil ik echt nooit meer naartoe”. Nee, dat snappen we. Je hoeft hier natuurlijk geen buil over te vallen, maar persoonlijk vind ik die onderliggende braafheid een zwak punt van het boek.

Verbinding en verzoening zijn mooi, maar de schrijver stuurt er te veel op aan. Dat haalt de angel uit deze vermakelijke roman.

Ernest van der Kwast 
Ilyas
De Bezige Bij, 318 blz. € 22,99

Lees ook: 

Als buddy van een risicojongere moet je een soort Superman zijn. 

Schrijver Ernest van der Kwast is buddy van Abdi (25). Dit voorjaar lazen we hoe Abdi vanwege een huurschuld zijn huis werd uitgezet. Hoe ging het daarna verder? En waarom wil niemand de ‘buddy’ te woord staan?

IJs moet een roeping zijn

Soepel schrijven kan Ernest van der Kwast. Maar wat zit er áchter die wervelende anekdotes?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden