Taal Ton den Boon

Er zijn meer gouden eeuwen dan alleen die van ons

In de 17de eeuw, die ­Nederlanders nu de Gouden Eeuw plegen te noemen, was er een ándere gouden eeuw. Destijds verwees dezelfde metafoor naar een paradijselijke periode uit de Grieks-Romeinse mythologie: het tijdperk van Saturnus, toen het altijd zomer was, niemand hoefde te werken en er steeds genoeg te eten was. 17de- en 18de-eeuwse dichters op zoek naar het verloren paradijs verlangden ernaar ‘dat d’eeuwe weer een gouden eeuw is’. 

Na de gouden eeuw waren immers de zilveren en bronzen eeuw gekomen en was de kwa­liteit van leven sterk afgenomen. Sommige 17de-eeuwers vonden dat zijzelf in de ijzeren eeuw leefden, omdat er zoveel oorlogen in Europa waren. 

Pas in de 19de eeuw werd de Gouden Eeuw – met hoofdletters – een ­gewone metafoor voor de bloeitijd van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden – de 17de eeuw. 

Rembrandt

Aanvankelijk verwees de metafoor vooral naar de culturele, literaire en wetenschappelijke bloei in die tijd en was er sprake van ‘de gouden eeuw van Rembrandt, Potter, Steen, Metsu’ of ‘de gouden eeuw onzer poëzij’ met dichters als ‘Vondel, Cats en Huijgens’.

Wat later breidde de betekenis zich uit en werd dezelfde metafoor ook toegepast op de economische bloei van sommige (Hollandse) ­steden in de 17de eeuw.

Gouden eeuw is dus een metafoor met verschillende betekenislagen. Wie moeite heeft met Gouden Eeuw als metafoor voor de economische bloei in de 17de eeuw, hoeft daarom nog geen ­afstand te doen van dezelfde metafoor voor de culturele en wetenschappelijke bloeiperiode in diezelfde tijd, waarvan de sporen nog in onze musea zijn te bewonderen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden