Déja Vù Hongkong

Er was eerder onrust in Hongkong, door barbaarse Britten

Beeld AFP

Ze gingen niet met honderdduizenden of miljoenen mensen de straat op. Maar de opstand, die uitbrak in april 1899 in de direct aan Hongkong grenzende gebieden, was serieus genoeg om de Britse gezagsdragers ter plaatse zorgen te baren. 

De demonstranten van nu vrezen te gaan vallen onder de wetten en regels van China. De rebellie van 1899 had te maken met soortgelijke angsten.

Al sinds ruim een halve eeuw hadden de Britten het voor het zeggen op het eiland Hongkong. Dankzij het in 1898 gesloten Tweede Verdrag van Peking kwam daar nu een door de Britten al langer gewenste buffer op het nabije vasteland bij, via een soort leasecontract. De bewoners van dit gebied, door de overheerser aangeduid als de New Territories, vonden dat maar niets. Hoe Brits gingen ze worden? Wat bleef straks over van hun bestaande rechten en tradities.

Opiumhaven

Hongkong en omgeving waren in de loop van de negentiende eeuw steeds Britser geworden. Handelscontacten met China bestonden al vanaf eind zeventiende eeuw, maar de Britse Oost-Indische Compagnie had graag vastere grond onder de voeten in het Aziatische keizerrijk. Vanaf 1821 gebruikte the Empire Hongkong als aanvoerhaven van opium die ze uit Bengalen haalden. Die handel maakte almaar meer Chinezen verslaafd en zorgde dat veel zilver als betaalmiddel weglekte uit de Chinese economie.

Ingrijpen van Peking, onder meer via verboden en inbeslagnames, leidden tot twee Opiumoorlogen (1839-1842 en 1856-1860). Twee keer was China de verliezer. Het ging Groot-Brittannië om meer dan het mogen invoeren en verkopen van opium. Het principe van vrijhandel was in het geding. Dat bleef door de overwinningen overeind. Bovendien kregen de Europeanen toegang tot meer Chinese havens. Hongkong stond vanaf 1842 zelfs onder Brits gezag.

Twee Chinese soldaten in 1850.

De opstand in april 1899 volgde op een al langer durende periode van onrust. De bewoners van de aan de kroonkolonie toegevoegde gebieden zagen de Britten als barbaren. De twee Opiumoorlogen hadden dat imago alleen maar verder bevestigd. Ze vreesden bovendien voor hogere belastingen, verlies van landbouwgronden, allerhande registratieplichten, verboden, vergunningen en gebouwen die niet volgens de principes van Feng shui (een geluksfilosofie) waren neergezet.

Zesdaagse oorlog

Het in brand steken van een vlaggenmast in Tai Po, waar een ceremonie met het Britse dundoek stond gepland, vormde op 14 april 1899 het begin van de opstand van een deel van de lokale bevolking. Meer rebellie en aanvallen volgden. Het kostte de Britten, gesteund door in India gerekruteerde soldaten, minder dan een week om met veel wapengeweld iedereen weer in het gareel te krijgen. De opstand ging om die reden de geschiedenisboeken in als de Zesdaagse Oorlog. Zo’n vijfhonderd Chinezen lieten het leven. Bij de Britten en hun helpers vielen twee gewonden.

Bij degenen die zich het felst hadden geweerd tegen de Britten, hoorden leden van de Kam Tin-clan. Zij verschansten zich uiteindelijk in het ommuurde dorp Kat Hing Wai. De troepen van het Verenigd Koninkrijk bliezen de muren en poorten op om zich toegang te verschaffen en het verzet te breken.

Om de vernedering compleet te maken liet de toenmalige gouverneur van Hongkong, sir Henry Blake, de poorten verschepen naar Ierland. Daar stonden de oorlogsrelikwieën jarenlang op zijn landgoed. In 1924 dienden de inwoners van Kat Hing Wai een verzoek in om hun poorten terug te krijgen. Ze werden op kosten van de nieuwe gouverneur teruggehaald en in 1925 teruggeplaatst.

Het gebaar van goede wil tekende de veranderde verhoudingen tussen Britten en bewoners. De bewoners waren er na de Zesdaagse Oorlog sowieso relatief goed vanaf gekomen. De opstand was wreed neergeslagen, maar aan hun eisen, het vasthouden aan bestaande wetten en gewoonten, werd grotendeels tegemoetgekomen.

In Déjavù bekijkt Paul van der Steen wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden