Review

Er is niets op tegen religieuze groepen niet anders te behandelen danniet-religieuze groepen.

De gemeente Boca Raton, een plaatsje in de Amerikaanse staat Florida,had het zo goed voor elkaar. Op het nieuwe kerkhof mochten alleen plattegrafstenen, iets verzonken in het gras. Een egaal dodenveld (sfeervol)zonder obstakels voor de grasmaaiers (goedkoop).

Maar helaas. Toen de zoon van het joodse echtpaar Payne verongelukte,markeerden zijn ouders het graf met stenen, want over een graf loop jeniet. Aan het hoofdeind zetten ze een davidsster en twee bloemenvazen.Ernaast een bankje. En toen de broer van de zusters Riccobono zelfmoordpleegde, zetten ze een christusbeeldje op zijn graf. Met een lichtgevendhart. Ze baden er iedere dag voor zijn ziel. Met een beroep op de liefdevan Jezus' hart.

Ook de Payne's sloegen geen dag over en ontdekten daardoor direct datiemand davidsster, vazen en bankje verwijderd had. Ze vonden ze terug onderde heg. Grafschennis, dachten ze. Maar dat was het niet. Het was degemeente Boca Raton, die genoeg had van alle 'illegale' grafmonumenten enhandhaving van het kerkhofreglement eiste.

Voor de rechter beriepen Payne, Riccobono en hun mede-aangeklaagden zichop hun vrijheid van godsdienst en meegebrachte deskundigen (joods, orthodoxen protestants) ondersteunden hen daarin. De gemeente zag dat heel anders.Het ging hier slechts om subjectieve uitingen van godsdienstigheid, steldehaar advocaat en ook hij had deskundigen (joods en protestants) meegenomen.Zo werd van de wereldlijke rechter een theologisch oordeel gevraagd: watis religie?

De rechter zat ermee en tegelijk ook weer niet. Aan de ene kant beseftehij hoe hachelijk zo'n uitspraak is, gegeven de strikte scheiding tussenkerk en staat. Aan de andere kant vond hij zichzelf als gelovige - hc)nafgestudeerd aan Calvin College - met nauwe banden met het gereformeerdeprotestantisme, ruim capabel in deze zaak te oordelen. Hij volgde z'n eigenideeën. Gingen de Payne's geregeld naar de synagoge? Stond ergens in dejoodse bijbel iets over een rechtopstaande davidsster en dat je over eengraf niet mocht lopen? De Payne's gingen niet naar de synagoge, en nee, inde Tenach, de joodse Bijbel, staat nauwelijks iets over graven. Net zominals de katholieke kerk bij zelfmoord dagelijks bidden voorschrijft, vooreen Jezusbeeld met lichtgevend hart. Voor de rechter was het daarmeeduidelijk: het ging hier om subjectieve uitingen. Het beroep op de vrijheidvan godsdienst was onterecht. De gemeente kon de beelden verwijderen.

Winnifred Sullivan, theoloog en jurist, verbonden aan de Universiteitvan Chicago, was hc)hc)n van de deskundigen voor de aangeklaagden. Ze schreefover de zaak een zeer lezenswaardig boek.

Op het eerste gezicht is de uitspraak onbegrijpelijk. Wat is nugodsdienstiger dan iedere dag bidden bij religieuze symbolen op een graf?Begrijpelijk wordt het pas, als je ziet dat de rechter voor anker gaat bijhet 'officiële' establishment. Van religieuze handelingen is pas sprakeals ze moeten van een religieus instituut en als de personen in kwestiehoren bij dat instituut. Maar kun je tegenwoordig nog zo redeneren? Wordtreligie in deze tijd niet vooral, en zeker in de Verenigde Staten,subjectief beleefd?

Dat betekent, dat iedere keer als een individu met een beroep op devrijheid van godsdienst een uitzonderingspositie claimt, de rechter moetdefiniëren wat godsdienst is. En niet alleen als het gaat overgrafmonumenten. Is besnijdenis (van vrouwen en mannen) iets godsdienstigsof iets cultureels? Wat zou er verloren gaan, vraagt Sullivan, alsrechterlijke beslissingen niet meer vielen op grond van 'godsdienst', maarop grond van de afweging of ongelijkheid zwaarder moet wegen dan de normdat iedereen gelijk is voor de wet? Zonder specifieke vermelding van devrijheid van godsdienst beschermt een democratie godsdienstige institutenvoldoende door de vrijheid van meningsuiting, pers en vergadering. Wat iserop tegen als religieuze groepen niet anders behandeld worden danniet-religieuze groepen, die een aparte behandeling voor zichzelf claimen?

Sullivans antwoord is helder: daar is niets op tegen. En dat vooralomdat het kerkhof van Boca Raton aantoont dat 'religie' niet langer zo'nonomstotelijk begrip is, dat het kan dienen als leidraad in een rechtszaak.Integendeel: afwijkend gedrag dat je ouders die een kind verloren hebbenzonder meer zou moeten gunnen, wordt via een definitie van godsdienstonmogelijk gemaakt. Precies het omgekeerde van waar vrijheid van godsdienstvoor zou moeten staan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden