Taal Peter-Arno Coppen

Er bestaat wél een taalkundige term voor -schaamte: suffixoïde

Afgelopen maandag had ik het in deze rubriek over het woord -schaamte, dat door de lezers van Onze Taal als woord van het jaar was gekozen. Of nou ja, het wóórd -schaamte, het was dus eigenlijk geen woord, het ging om 
-schaamte als deel van een woord, in actuele woorden als ‘vliegschaamte’ en ‘klimaatschaamte’ en meer van dat soort woorden die in het afgelopen jaar opkwamen om een soort schuldige gevoelens aan te duiden in relatie tot het maken van vliegreizen, of in het algemeen ten aanzien van activiteiten die schadelijk zouden zijn voor het klimaat.

Onze Taal omschreef -schaamte als een ‘achtervoegsel’, en ik merkte op dat dit in feite niet juist was, en dat in de woordvormingsleer hier geen woord voor zou bestaan. Gelukkig lezen er ook echte morfologen mee, zoals emeritus hoogleraar Geert Booij, die mij vriendelijk maar gedecideerd wees op een pagina in een recent handboek.

Affixoïde

Een woord dat als deel van een samenstelling een aparte betekenis krijgt (meestal een afgezwakte betekenis) heet namelijk een ‘affixoïde’. De term ‘affix’ is een bestaande term voor een zogeheten ‘gebonden morfeem’ (een betekenisdragend woorddeel dat niet zelfstandig gebruikt wordt), en ‘affixoïde’ duidt dan een, nou ja, een soort van affix aan. Iets wat enerzijds een affix is en anderzijds ook weer niet.

De term kent twee ondersoorten, de ‘prefixoïde’ voor de voorvoegselvariant (zoals super- of reu­ze-) en de ‘suffixoïde’ voor de achtervoegselvariant (zoals -boer in ‘groenteboer’). Het woord -schaamte is dus een suffixoïde. Een prachtig woord, maar het maakt weinig kans in een verkiezing.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden