Recensie Boek

En toen ontvluchtten Michael Jackson, Marlon Brando en Elizabeth Taylor samen New York

Zadie Smiths eerste verhalenbundel biedt vlotte vertellingen.

Zadie Smith spreekt en verstaat zowel de abstracte taal van de intellectueel als de taal van de straat; Ze schakelt moeiteloos van high naar low, van filosofie naar hiphop. Dat liet ze zien in haar beste werk en nu ook in haar eerste bundel korte verhalen: ‘Het verbond’.

Moeiteloos integreert Smith in het verhaal ‘Downtown’ zowel de pessimistische filosoof E.M. Cioran als de songteksten van de geëngageerde hiphopartiesten Monie Love en Dead Prez. Dit is geen willekeur: samen versterken ze de vertwijfelde sfeer van het verhaal en benadrukken ze het thema van sociale ongelijkheid. We zijn niets, leest de ik-verteller bij Cioran en zo voelen veel Afro-Amerikanen zich in Amerika. Het is de tijd waarin progressieven en conservatieven lijnrecht tegenover elkaar staan, de roerige periode van de confrontatie tussen Christine Ford en Brett Kavanaugh die duidelijk maakte dat “als uw kleine Brett zich echt iets in zijn hoofdje haalt – als hij gelooft, als hij vertrouwen heeft, als hij een hij is en als hij Brett heet – dan kan hij doen wát hij ook maar bedenkt”.

Met ‘Downtown’ bewijst Smith dat ironie nog altijd een uiterst effectectief stijlmiddel is. Ze houdt humor en sociale kritiek knap in balans; ze is geestig én ernstig; grappig, intelligent en betrokken. Ze excelleert in flitsende vertellingen. Neem ‘Een ontsnapping uit New York’, een verhaal waarvan velen hopen dat het waar is. Michael Jackson, Marlon Brando en Elizabeth Taylor zouden volgens een voormalige assistent van de laatste met z’n drieën in een huurauto New York zijn ontvlucht op 11 september 2001.

Sartriaanse ideeën

Alle vluchten zijn geannuleerd en in paniek telefoneert Elizabeth met Michael en Marlon. Ze besluiten een auto te huren en de stad te verlaten. In een Toyota Camry rijdt Michael het drietal de stad uit. Elizabeth zit naast Michael en op de achterbak leest Marlon een boek. Taylor snapt er niks van, hoe kan hij nu lezen, Amerika wordt aangevallen: ‘We kunnen elk moment doodgaan.’ ‘Schat,’ antwoordt Marlon, ‘als je ook je Sartre had gelezen, had je geweten dat dat ten allen tijde en in elke situatie kan gebeuren.’ Geen goedkope name-dropping hier: de sartriaanse ideeën over vrijheid en kiezen zijn verweven in dit verhaal. Op de snelweg, in de huurauto, voelt Michael zich vrij omdat hij voor het eerst in lange tijd iets doet waar hij zelf voor heeft gekozen.

Geregeld zijn de taal en het verhaal zelf onderwerp, wat uitstekend werkt in het verhaal ‘Kelso gedeconstrueerd’ vanwege subtiele zinnetjes als: ‘tegen de tijd dat de volgende zin er staat is het zaterdag 16 mei 1959’, maar in het verhaal ‘Stemming’ niet meer biedt dan een saai en achterhaald kunstje.

Jammer genoeg vertoont de vertaling van ‘Het verbond’ de nodige gebreken. Zo wordt ‘words are cheap’ vertaald met ‘lekker makkelijk’ terwijl de spreker in het verhaal niet alleen de woorden van haar moeder bekritiseert maar ook haar spreken op zich: praten is goedkoop, daden hebben echt waarde. In ‘Miss Adele tussen de korsetten’ wordt hoofdpersoon Adele kwaad als ze in een winkel herhaaldelijk wordt aangesproken met ‘sir’: ‘First up, I ain’t no sir – you live in this city, use the right words for the right shit, okay?’ Haar taalgebruik zegt iets over het temperamentvolle karakter van Miss Adele, over haar achtergrond en haar verleden als jongen. In de Nederlandse vertaling verandert de stoere, gevatte Adele in een keurig type: ‘Ten eerste ben ik geen meneer. Als je in deze stad wilt wonen, gebruik je de juiste benamingen op de juiste momenten, oké?’ Niet alleen is de brutale toon van Adele hier verdwenen, ook ‘juiste momenten’ is foutief vertaald. ‘Het verbond’ is een goede bundel; jammer dat de vertaling zo matig is.

Oordeel: geestig én ernstig en betrokken; matig vertaald.

Zadie Smith
Het verbond
Vert. Kitty Pouwels en Anne Jongeling.
Prometheus; 272 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden