TaalTon den Boon

Emergent is geen alledaags, maar wel een gangbaar woord

Vorige week stond in deze krant een omschrijving van het bewustzijn als ‘een emergente eigenschap (…) van de fysische processen die plaatsvinden in de hersenen’. Een lezer mailde dat hij de betekenis van emergent niet in de voor de hand liggende naslagwerken had kunnen vinden en wil daarom graag uitleg.

Emergent is inderdaad geen alledaags woord, al wordt het sinds eind jaren negentig wel in toenemende mate in de media gebruikt. Zo had de Volkskrant het in 1997 over ‘emergent gedrag’ van digitale wezentjes in een game. Twee jaar later typeerde NRC de geest als ‘een emergente eigenschap van de hersenen’. In Trouw debuteerde het woord in 2008, in een artikel over mierenkolonies, waarin mieren ‘emergent gedrag’ vertonen.

Emergent komt behalve met de combinatietermen eigenschap en gedrag ook regelmatig voor in verbinding met de woorden verschijnsel of fenomeen. Zo werd God een paar jaar geleden getypeerd als een ‘emergent verschijnsel’. Hij zou namelijk onverwacht kunnen worden ervaren in gebeurtenissen die je het gevoel geven dat er ‘iets’ is wat de mens overstijgt.

Engels, Latijn, Frans

Vrijwel zeker is emergent via het Engels in onze taal terechtgekomen, want in die taal komen uitdrukkingen als emergent behaviour (gedrag) en emergent gravity (zwaartekracht) al veel langer voor.

Dat het in onze taal een relatief nieuw woord is, blijkt wel uit het feit dat Van Dale pas in 2008 de trefwoorden emergent (‘onverwacht, spontaan optredend’) en emergentie opnam. Emergent gaat terug op het Latijnse werkwoord emergere: aan de oppervlakte komen, opduiken. Datzelfde Latijnse woord ligt ten grondslag aan de economische vakterm emerging market (opkomende markt), maar ook aan de al veel eerder aan het Frans ontleende astronomische vakterm emersie: het opnieuw zichtbaar worden van een hemellichaam na een verduistering.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden