Schilderkunst

Elisabeth en Jakob na ruim een eeuw weer met twee scharniertjes verbonden

De herenigde portretten van Jakob Omphalius en Elisabeth Bellinghausen van de hand van Bartholomäus Bruyn de Oude.Beeld ANP

Ze zijn weer samen, nadat ze ruim een eeuw geleden op een veiling bruut van elkaar gescheiden werden. Het portret van Jakob Omphalius verdween met onbekende bestemming, zijn bruid Elisabeth Bellinghausen kwam terecht in het Mauritshuis in Den Haag. Gisteren werden ze officieel herenigd.

Het tweeluik van het stel, dat werd geschilderd kort voor hun huwelijk in 1539, is van de hand van Bartholomäus Bruyn de Oude. Jakob en Elisabeth behoorden tot de elite van de stad Keulen. Daar was Bruyn een gevierd schilder. Aanvankelijk nog van religieuze stukken, maar later vooral van rake portretten – het was de begintijd van de portretkunst.

Dat er bij Elisabeth een man hoorde, vermoedden ze in het Mauritshuis altijd al. Het takje bitterzoet in haar hand was het symbool voor verloofde stellen. Bekend was dat ze een Bellinghausen was – het familiewapen staat achter op het schilderij. Maar de identiteit van haar aanstaande was verloren gegaan.

Vijftien jaar geleden ontdekte conservator Ariane van Suchtelen een schetsje in de catalogus van de Londense veiling in 1896, waar de panelen apart verkocht werden. Het was een familiewapen. Onderzoek leidde naar een zilveren medaillon in het Stadsmuseum van Keulen met dat wapen én het gezicht van Jakob Omphalius er op. Uit de goed bewaarde burgerlijke stand van de stad bleek dat hij getrouwd was met Elisabeth Bellinghausen. Er werd zelfs een oude foto gevonden van het missende portret. Maar daar stopte de speurtocht toen: waar het gebleven was, wist niemand.

Loep

Tot het vorig jaar opdook op een veiling in Parijs, waar een kunsthandelaar het kocht. Pas toen het in zijn galerie in Genève hing, kreeg Van Suchtelen er lucht van. Ja, ze heeft het eerlijk verteld aan de kunsthandelaar. “Als je een schilderij zo intensief met een loep komt bestuderen, namens een belangrijk Nederlands museum, kun je er moeilijk over liegen”, zegt ze. Met hulp van de Bankgiroloterij, de Vereniging Rembrandt en een particulier kon het worden aangekocht  voor 250.000 euro. 

Van Suchtelen heeft destijds wel eens een angstvisioen gehad, zegt ze. “Stel nou dat het ene paneel net iets groter is dan het andere, dat het niet klopt.” Maar toen Elisabeth en Jakob eindelijk weer naast elkaar hingen, was het een perfecte match. “Dezelfde turquoise achtergrond. De balustrade waarop hun handen rusten, loopt door van het ene in het andere schilderij. Dezelfde kleuren van het goud en fluweel.” Er werden naar historisch voorbeeld nieuwe lijsten gemaakt – de oude zijn verdwenen – en met twee scharniertjes is het echtpaar nu weer verbonden.

Wat weten we van dit stel? Van Jakob is bekend dat hij studeerde in Utrecht, Parijs en Toulouse. Na zijn terugkeer in Keulen trouwde hij op zijn 39ste met Elisabeth, die waarschijnlijk 21 was. Haar vader bekleedde een hoge post in het Keulse stadsbestuur. Jakob maakte daar ook snel carrière. Het echtpaar kreeg dertien kinderen, van wie er zes de kindertijd overleefden. Na de dood van Jakob in 1567 trouwde Elisabeth opnieuw en kreeg nog een kind.

Lees ook:

Het zwarte model: De blinde vlek in de historie van de kunst

Nederlandse kunsthistorici zagen niet-witte personages op schilderijen lang als nietszeggende, naamloze decorstukken. Daar komt nu langzaam verandering in.

Schilder Jan Mankes laat je met verwondering naar alledaagse dingen kijken

Niets in het werk van schilder Jan Mankes is groots en meeslepend. Hij wilde de ziel van alledaagse dingen in zijn schilderijen vangen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden