Vandaar dit boek

Elisa Lynch werd nooit de koningin waar ze van droomde

"In Paraguay leeft de oorlog nog steeds, ook omdat die ten grondslag ligt aan de nog altijd marginale positie van het land. De figuur van Lynch leeft minder." Beeld Thinkstock

Schrijver Willem de Bruin (1951) duikt in het verhaal van de bloedige Paraguay-oorlog en dat van Elisa Lynch.

Dat Elisa Lynch (1833-1885) een verleden als courtisane had, was in Paraguay snel bekend. De elite in dat land en buitenlandse diplomaten traden haar daardoor bevooroordeeld tegemoet. Maar wie haar had meegemaakt, raakte onder de indruk van haar verschijning en inhoud. Getuigen noemen haar zelfbewust en intelligent.

Francisco López zou zijn vader, de dictator van Paraguay, opvolgene, toen hij Elisa in 1854 in Parijs tegenkwam. Het bleef niet bij een vluchtige liaison. López nam Lynch mee. Haar wachtte een toekomst als first lady van een onbekend, maar veelbelovend land.

López hield haar eerst zorgvuldig buiten beeld, ook om zijn kansen op het presidentschap niet te vergooien. Toch wist Lynch snel macht en rijkdom te verwerven.

En toen raakte Paraguay in 1865 in oorlog met Brazilië, Argentinië en Uruguay. Dat duurde vijf jaar en bracht het land aan de rand van de afgrond. Honderdduizenden Paraguayanen lieten het leven en uiteindelijk ook López.

Geboren en getogen

Na mijn vertrek als journalist bij de Volkskrant schreef ik ‘Je moet hier zijn geweest. De geschiedenis van Nederlands Barbizon’, over Oosterbeek als kunstenaarskolonie. Ik ben in dat dorp geboren en getogen.

Latijns-Amerika is een andere liefde van me. Die gaat terug tot mijn middelbare-schooltijd. Het gebied stond toen veel meer in de belangstelling dan nu. Het gold toch een beetje als het continent van de toekomst. Er hing ook een romantische waas om: het was een deel van de wereld vol pioniers, avonturiers en revolutionairen.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld rv

Zwarte gat van Zuid-Amerika 

Paraguay fascineerde me altijd extra. Dat was het zwarte gat van Zuid-Amerika. In de negentiende eeuw was dat trouwens nog veel sterker het geval. Het was echt terra incognita. Zelfs de buurlanden beschikten tijdens de Paraguay-oorlog niet over deugdelijke kaarten. Alle terrein moest ter plekke worden verkend en in beeld worden gebracht.

Kort na de afzetting van dictator Alfredo Stroessner in 1989 heb ik het land voor het eerst bezocht. Toen stuitte ik voor het eerst op de figuur van Elisa. Het gegeven van zo’n Ierse aan de zijde van een van de beruchtste dictators van Zuid-Amerika fascineerde me. Het verhaal bleef in mijn hoofd zitten.

Voor het boek heb ik nu de twee geschiedenissen verweven: het verhaal van de bloedige Paraguay-oorlog en dat van Elisa Lynch. Waar ik twijfel over de precieze toedracht, heb ik dat ook eerlijk opgeschreven. Bijvoorbeeld over het begin van de oorlog. Paraguay viel Brazilië aan en stortte het land in een uitzichtloos conflict. Maar evengoed kun je het zien als een vlucht naar voren. Als Paraguay had afgewacht, was het waarschijnlijk aangevallen.

Eindoordeel

Mijn eindoordeel over ‘La Lynch’ is ook genuanceerd. Het voert te ver om haar aan te wijzen als de kwade genius, de vrouw die López aanzette tot een gruwelijke oorlog, omdat ze droomde van een bestaan als keizerin van Zuid-Amerika. Zelf heeft ze zich later als apolitieke figuur afgeschilderd. Anderen hebben haar juist gedemoniseerd en haar rol uitvergroot.

Berekenend was Lynch wel. Ze speelde geen alles of niets, maar wedde tijdens de oorlog steeds op twee paarden, een toekomst aan de zijde van López en een zonder hem in Europa. Tot op het laatst van de strijd maakte ze zich schuldig aan zelfverrijking.

In Paraguay leeft de oorlog nog steeds, ook omdat die ten grondslag ligt aan de nog altijd marginale positie van het land. De figuur van Lynch leeft minder. Er is wel een grote straat in de hoofdstad naar haar genoemd. Die kruist -heel treffend - de straat die heet naar Carlos López.”

Willem de Bruin
De koningin van Paraguay. Liefde in een vergeten oorlog.
Atlas Contact; 396 blz. € 34,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden