Wat moeten we zien in Leiden?

Einstein zette zijn diepste gevoelens op papier

Het telegram van Lorentz aan Einstein. Beeld Rijksmuseum Boerhaave

Elke week kiest Trouw de blikvanger in een museum, die je als bezoeker niet mag missen. Vandaag: Een kladje van Einstein in Rijksmuseum Boerhaave.

Een vage rood-gele ring met een gat in het midden. Meer is het niet’. Dit schreef de wetenschapsredactie van Trouw vorige maand over het eerste beeld van een zwart gat. Maar wát een opwinding veroorzaakte deze eerste directe waarneming van een zwart gat, een object in het heelal dat zo zwaar is dat zelfs het licht er niet aan kan ontsnappen. 

Het tijdstip had niet beter kunnen zijn. Honderd jaar geleden werd de algemene relativiteitstheorie die Albert Einstein in 1915 had opgesteld, voor de eerste keer bevestigd. Die theorie voorspelde het bestaan van zwarte gaten. Een foto van de totale zonsverduistering van 29 mei 1919 leverde destijds het bewijs dat Einstein gelijk had met zijn ideeën over de kromming van de ruimte en het afbuigen van lichtstralen die langs de zon scheren. Een Britse eclips-expeditie onder leiding van Arthur Eddington slaagde erin om de afbuiging te meten. 

Warme contacten

Als museum voor natuurwetenschappen moet je daar natuurlijk iets mee doen, zegt Anita Almasi van Rijksmuseum Boerhaave in Leiden. Daarom wordt er honderd jaar na die memorabele zonsverduistering een tentoonstelling gewijd aan Albert Einstein (1879-1955). Aan de hand van bijna vijftig handgeschreven brieven wil het museum laten zien dat hij meer was dan een genie. Hij was ook een man die warme contacten onderhield met belangrijke wetenschappers in Nederland: Hendrik Lorentz, Heike Kamerlingh Onnes en Paul Ehrenfest. Hij kende ze persoonlijk, omdat hij jaarlijks een maand naar Nederland kwam om als gasthoogleraar te doceren op de Leidse universiteit. 

In de correspondentie gaat het niet alleen over wetenschappelijke theorieën, maar ook over ditjes en datjes. Einstein schroomt ook niet zijn diepste gevoelens te uiten in de brief die hij schreef ter nagedachtenis van de in 1928 overleden Lorentz. 

De blikvanger is het telegram van 22 september 1919 van Lorentz aan Einstein met het bericht dat de meting van Eddington zijn theorie bevestigt. Dat er zoveel tijd zit tussen de zonsverduistering en dit telegram, komt doordat de analyse van het beeldmateriaal veel tijd vergde.

Ook was er zo kort na de Eerste Wereldoorlog geen rechtstreeks telegraafverkeer mogelijk tussen Eddington en Einstein. Daarom trad Lorentz op als contactpersoon tussen de Engelse en Duitse geleerden. Ook zo benieuwd naar de reactie van Einstein? Die schreef op de achterkant van het telegram een kladje voor zijn telegrafische antwoord: ‘Hartelijk Dank U en Eddington. Groeten Einstein.’ 

‘Alle Einsteins’, te zien van 30 mei t/m 27 oktober in Rijksmuseum Boerhaave, Leiden.

Elke week beschrijft Trouw een kunstwerk of museum dat u niet mag missen. Eerdere afleveringen van ‘Wat moeten we zien in...’ leest u hier.

Lees ook:

Europese prijs voor Rijksmuseum Boerhaave

Rijksmuseum Boerhaave in Leiden is Europees museum van het jaar 2019. Het wetenschapsmuseum werd zaterdag uit veertig genomineerden gekozen door een vakjury.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden