null Beeld
Beeld

Het oog van De WolfDe bibliotheek

Eindelijk weer ruimte voor de boekenkastervaring

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: de openbare bibliotheek.

Geen gebouw is ze te min. Openbare bibliotheken nestelen zich in voormalige slagerijen en beurzen, kerken en gevangenissen. Soms krijgt een beroemde architect de opdracht een nieuw paleis te bouwen voor misschien wel het mooiste instituut dat er bestaat. Donderdag mogen ze weer open.

Als ik in een andere stad ben, loop ik er graag even binnen. In het midden van de Korenbeurs in Schiedam zijn de leestafels onder het hoge dak omringd door planten. En de nieuwe bibliotheek van Tilburg heeft uitnodigende trappen met studieplekken, beneden staat een leestafel op een onderstel van een oude locomotief. De lezer krijgt er ruimte, lucht, in de verdiepingen aan weerszijden van de trappen staan naast de planten ook overal boekenkasten vol kennis, verbeelding, troost of gruwel.

Een Tilburgse wethouder noemde de nieuwe bibliotheek trots een huiskamer. Was het maar zo: bibliotheekbezoekers hebben thuis, in hun eigen huiskamer, soms geen rust of ruimte. Of ze hebben het geld niet voor boeken, tijdschriften, kranten of een computer met internet. Andere huiskamers zijn juist te stil. In de bibliotheek is iedereen welkom. Je vindt er peuters en grijsaards, scholieren en studenten, mensen die Nederlands of een andere taal willen leren.

Book Corridors (1997) van Rachel Whiteread Beeld
Book Corridors (1997) van Rachel Whiteread

Een onmetelijke rijkdom

Een samenkomst van zo veel boeken, en de mogelijkheid om die te lezen, is een onmetelijke rijkdom. Alleen het lopen tussen de boekenkasten en het lezen van de titels is al een beleving: alsof je op een treinstation staat en op het grote bord de reisbestemmingen ziet aangekondigd. De wereld is binnen handbereik.

De Britse kunstenaar Rachel Whiteread maakte in 1997 een kunstwerk over de boekenkastervaring. White­reads vertrekpunt als kunstenaar klinkt simpel: ze maakt afgietsels van voorwerpen en dingen, zelf noemt ze het het mummificeren van de lucht. Zo maakte ze ook een afgietsel van een trappenhuis in een rijtjeshuis, op ware grootte: een surreële diagonale opname van een alledaagse ruimte die je nog nooit zo bewust hebt ervaren.

Haar Book Corridors, boekengangen, zijn imposant en irritant tegelijk. Ze vormen een fysieke tegenhanger bij de ruggen van boeken: ze heeft het negatief gemaakt van een gevulde boekenkast. Whiteread maakt met haar gipsen afgietsels op ware grootte de rest­ruimtes zichtbaar en tastbaar, de ruimtes die níet gevuld zijn met boek of plank. De kunstenaar toont niet de kaften zelf, die veelbelovende combinaties van titels en auteursnamen die in hun eentje symbool staan voor een leven of een andere wereld.

De leegtes waarin wij bewegen met onze beperkte fantasie

In plaats daarvan maakt ze de leegtes zichtbaar waarin wijzelf bewegen met ons gebrekkige geheugen en beperkte fantasie. Doordat de gipsblokken zijn opgesteld alsof het tóch de boekenkasten zelf zijn, kost het telkens weer moeite te begrijpen wat je ziet. Je wilt blijven kijken.

Boekhandels zijn in Nederland, anders dan in veel buurlanden, geen essentiële winkels. De Nederlandse overheid ziet boeken als stapels papier met inkt. Gelijktijdig met andere winkels gingen de boekwinkels onlangs weer open, maar de bibliotheken niet. Die zijn kennelijk nog minder essentieel. Pas na Kamervragen kwam er een toezegging dat ze bij de eerstvolgende versoepeling ook open mogen. Eindelijk weer een beetje boekenlucht.

Lees ook:

Museum dicht? Dan maken we er toch gewoon een winkel van

Waarom mag je wel dringen in de rij bij de Action en de Primark, maar niet uiterst gecontroleerd naar het museum? In Middelburg en in Amsterdam hebben culturele instellingen creatieve oplossingen bedacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden