TaalTon den Boon

Eigenlijk is eigenlijk zo’n overbodig woord nog niet

Eigenlijk kan eigenlijk best vaak worden geschrapt’, schreef ik een jaar of vijf geleden in deze rubriek. Het ging toen natuurlijk niet over het bijwoord eigenlijk in de betekenis ‘in wezen’ of ‘alles in aanmerking genomen’, zoals in: ‘Ik maak weliswaar bezwaar tegen dit besluit, maar eigenlijk ben ik het ermee eens’. In zo’n zin kan eigenlijk niet of nauwelijks worden gemist. Nee, het ging over zinnetjes als ‘Wat is er eigenlijk aan de hand?’, ‘Het is eigenlijk jammer dat ik geen tijd voor u heb’ en ‘Het is eigenlijk al twaalf uur’. In zulke contexten functioneert eigenlijk als een bepaling van modaliteit. Met zo’n bepaling geef je uiting aan je houding ten opzichte van wat je zegt en/of ten aanzien van de situatie waarin je verkeert.

Heel wat lezers van deze rubriek hebben sindsdien spontaan laten weten dat ze dit modale bijwoord ‘eigenlijk’ vaak volstrekt overbodig vinden. Sommigen gaan zo ver het overmatig gebruik van eigenlijk hun grootste taalergernis te noemen.

Soepeler communicatie

Nou zijn er inderdaad taalgebruikers die op de automatische piloot ­‘eigenlijk’ in vrijwel elke zin verwerken: ‘Kan ik u ergens mee van dienst zijn?’ – ‘Eigenlijk wel’. Het is dan een stopwoord geworden: ‘Wil je koffie?’ – ‘Eigenlijk wel’. Zulk onnadenkend gebruik van eigenlijk is wellicht een uiting van (overdreven) onzekerheid, (valse) bescheidenheid of communicatieve onhandigheid en kan voor ­gespreksgenoten inderdaad een bron van irritatie worden.

Zelf ben ik er de afgelopen jaren niettemin van overtuigd geraakt dat eigenlijk eigenlijk helemaal niet zo overbodig is. Het woord nuanceert de boodschap of maakt de mededeling wat minder direct, het maakt het contact tussen spreker en hoorder wat vriendelijker en zorgt er op die manier voor dat de communicatie wat soepeler verloopt.

Maar eigenlijk mag u het ook best met mij oneens zijn.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden