Opinie

Eerst het koninkrijk, dan het luchtkasteel

Subiet bij binnenkomst krullen de neusvleugels zich: hout, kops gevloerd hout, als onbewerkte balk of trap getimmerd, in letters gefiguurzaagd – verse houtgeur tiert alom. Het nieuwe theaterhuis dat architect Frans Ziegler voor het Onafhankelijk Toneel in het Rotterdamse Lloydkwartier ontwierp, bezit een strakke glazen buitenwand maar binnen zet tot en met de kleerhangertjes toe hout de toon.

Arend Evenhuis

Ook op het toneel zelf veel hout, want daar wordt theatraal gebouwd. Met 'Bouwmeester Solness' van Henrik Ibsen wijdt het Onafhankelijk Toneel het nieuwe theater in. Hoewel dat stuk over afbraak en destructie gaat, worden er aan de lopende band huizen en torens gebouwd. En staat een verboden liefde in de steigers.

Solness is een gevierd en gevreesd bouwmeester, maar gaat (op z'n Scandinavisch allicht: diep) gebukt onder schuldgewoel en benauwenis om de jonge generatie architecten, die hem wel eens even van zijn bovenmeesterlijke troon zal stoten. Dat laatste gebeurt uiteindelijk ook, zij het dat de jonge Hilde die de oude bouwmeester van zijn ankers zal slaan, geen architectuur studeert. Zij komt het koninkrijk en het luchtkasteel opeisen, dat Solness haar als peuter beloofde.

Solness kan of wil zich daar niets meer van herinneren, maar raakt geobsedeerd door de wervelende en stralende verschijning van Hilde. Aan zijn verzuurde vrouw, die elke handeling uit plichtsbesefzegt te verrichten, heeft hij toch niks meer. Behalve dan door zijn eigenhandig opgeroepen schuld op haar te projecteren. De bouwmeester denkt met zijn steeds hogere torens de hemel te hebben getart, waardoor het ouderlijke huis van zijn vrouw (met poppen en al) in vlammen opging en hun twee zoontjes later ook al plompverloren de geest gaven.

Ibsens stuk uit 1892 is eigenlijk niet meer te spelen. De bouwmeester is een dreinende, achterdochtige, aan (vermeende) duizelingen lijdende, egocentrische, seksueel verdorde bromtol. Regisseur Mirjam Koen verzon een list die doel treft en die het stuk geheid beter maakt dan het ooit was. Zij ensceneert 'Bouwmeester Solness' achterstevoren, en begint met Solness' dodelijke val. Zo, dat ruimt op. En daarmee maakt Koen ruim baan voor terugblikken op de gefnuikte levens van alle personages. Hoe komt de zelfverzekerde bouwmeester zo onstabiel? Waarom valt hij voor een onbeduidend dom blondje? Waarom kwam zijn huwelijk tot stolling? Waarom haalt hij steeds hemelse wraak erbij? Waarom pest hij iedereen rond zijn tekentafels weg? Gaf hij eigenlijk wel om zijn zoontjes?

Bert Luppes speelt zijn bouwmeester ongekend ingetoomd, als een tamelijk onopvallende man, zelfs op toppunten van nurksheid en opflikkerende kalverliefde. ('Kijk eens wat voor mooi boek over Vikingen ik hier heb!') Joke Tjalsma als zijn vrouw zou je liefdevol willen afrossen aangezien zij zo nuffigserpentig het bloed onder Solness' nagels blijft halen. Het blijft nou eenmaal tobben, met die Scandinaviërs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden