Review

Eerherstel voor Romaanse cultuur in Nederland

Ada van Deijk: Romaans Nederland; uitg. Architectura & Natura, Amsterdam; 352 blz. - Fl. 125; 'Pays-Bas romans'; uitg. La Pierre-qui-Vire, FF 240. Informatie over de gehele Zodiaquereeks: Zodiaque, La Peirre-qui-Vire, F 89630 St. Léger Vauban.

Aan het 'Romaans Genootschap', een clubje enthousiaste (amateur)historici annex reisgenoten, komt de eer toe dat 'Pays-Bas romans' nu toch verschenen is als het 82ste deel in deze serie van luxe uitgegeven naslagwerken.

Angelico Surchamp, initiatiefnemer en de fotograaf van Zodiaque, had in een interview gezegd geen heil te zien in een deel over Nederland. Het 'Romaans Genootschap' nodigde hem uit en toonde hem de tientallen baksteen-romaanse kerkjes in Groningen en Friesland. Met sculpturen, doopvonten, houten beelden en minitiaturen uit musea (zoals Het Catherijneconvent en het Amsterdamse Rijksmuseum) worden al deze wonderen van eenvoud nu met elkaar in verband gebracht. Ze krijgen in 'Romaans Nederland' (er is gelijktijdig een vertaling verschenen) een plek naast bekendere Romaanse bouwwerken, zoals de Sint Servaas en de Onze Lieve Vrouwe in Maastricht, de Pieterskerk in Utrecht, de Plechelmus in Roermond. De typisch Noordnederlandse uiting van Romaanse architectuur kent in plaats van natuursteen baksteen als belangrijkste bouwmateriaal, te danken aan de vlijt van de monniken in de Friese kloosters. Zonder al te veel last van belendende kapellen of zijbeuken, met ronde koepelgewelven en lage ramen, is het Romaans concept aards vertrouwd voor het kerkvolk en staat het dicht bij het handwerk van de bouwers. De ruimte 'voelt' overal verwant, de crypte van Bierum (Groningen) en de dom op Torcello (Venetië), de Utrechtse Pieterskerk en de kathedraal van Autun.

'Romaans Nederland' is vrij uitputtend; slechts een enkel kerkje (bijvoorbeeld de Gertrudis in het Limburgse Sint-Geertruid) komt niet aan bod. Maar de auteur pretendeert geen volledigheid. Het gaat haar erom, conform de opzet van Zodiaque, liefde te wekken voor de in het landschap en in de steden neergevleide schoonheden, waaraan zo dikwijl voorbij gegaan wordt.

Het boek is van zulk een rijkdom, dat het moeiteloos buitenlandse standaardwerken als 'Britannia Romania' en 'Germanica Romania' evenaart. De lezer in Nederland profiteert van de uiterst verzorgde wijze waarop de Zodiaque-delen sinds veertig jaar worden uitgegeven (de Nederlandse vertaling ziet er identiek uit): gebonden in linnen, met leeslint, in stofomslag, zwaar maar ook onderweg als reisgids hanteerbaar. De foto's komen in duotone prachtig tot uiting, zodat de pijn verzacht wordt nu diepdruk (waarin de foto's van eerdere Zodiaque-delen zijn uitgevoerd) te kostbaar is geworden. Wat een geluk om met dit boek in de hand oude en nieuwe ontdekkingen van romaanse schoonheid in Nederland te kunnen verkennen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden