Review

Eenvoud zorgt voor schoonheidBritse architect John Pawson is minimalist met radicale trekkenOver drempel van mijn huis stappen vind ik hemelsArchitect haalt schilderijen van de muur

'Minimum', Phaidon, 272 blz., importeur Nilsson & Lamm Weesp, ¿ 175,20.

ROBBERT ROOS

Zijn architectuur gaat over eenvoud, radicale eenvoud. Ruimtes worden door hem leeggeschraapt, van alle overbodige details ontdaan, zodat vrijwel lege, witte kamers overblijven met een absoluut minimum aan objecten.

In de eetzaal van het Amsterdamse hotel Agora oogt de Engelse architect John Pawson volledig op zijn gemak. Een ervaren reiziger, die voor even op een nieuwe plek is neergestreken voor de zoveelste lezing.

Voor Pawson moet de ambiance van de eetzaal echter een gruwel zijn. Alle schilderijtjes, knopjes en rotzooi aan de muur zijn hem een doorn in het oog. “Ik probeer het positieve te zien. Bijvoorbeeld dat je vanaf de entree direct zicht hebt op de tuin.”

Maar inderdaad, hij is blij als hij weer thuis is: “Over de drempel van mijn huis stappen is hemels! Ik ben op veel mooie plekken geweest, maar in mijn huis gaat geen dag voorbij dat ik me niet op mijn gemak voel. Ik zal het niet vaak zo perfect krijgen.”

Pawsons huis in Londen is een manifest over eenvoud en minimalisme in de architectuur. Niet iedereen kan echter naar Londen komen. En dus bracht John Pawson een boek uit, waarin hij al zijn ideeën over eenvoud neerlegt. Een lijvig manifest, zoals er tegenwoordig nog maar weinig worden geschreven. De tijden van De Stijl lijken te herleven.

Het boek, uitgegeven door Phaidon in Londen, is prachtig ingehouden vormgegeven, volledig in lijn met Pawsons filosofie. De teksten bijvoorbeeld zijn in een ijl grijs gedrukt. Er was inkt nodig, maar Pawson heeft er zo min mogelijk van gebruikt. Na een gloedvol essay over alle vormen van eenvoud en zijn sporen in architectuur, kunst, cultuur en levenswijzen, volgt een parade van paginagrote foto's, die allemaal Pawsons begrippenstelsel illustreren.

De Zen-tuin van de Ryoanji Tempel buiten Kyoto, Le Corbusiers kapel Notre-Dame du Haut in het Franse Ronchamps, Mies von der Rohe's Farnsworth House in Chicago, de door Dom Hans van der Laan ontworpen abdij van St. Benedictusberg in het Belgische Vaals, voorbeelden van architectuur van de Shakers, de oude Grieken, Egyptenaren en Azteken, schilderijen van Saenredam, Mondriaan en De Chirico, de sculpturen van Donald Judd, de architectuur van Tadao Ando, Luis Barragán en Pawsons leermeester Shiro Kuramata, eenvoudige cottages en de no-nonsense omgeving van Yorkshire. Allemaal voorbeelden waarin Pawson het sublieme van de eenvoud herkent.

Pawson: “Toen uitgeverij Phaidon mij uitnodigde, dacht ik in eerste instantie aan een academisch boek met vooral veel tekst. Dat past echter niet bij de uitgeverij, die altijd heel beeldend te werk gaat. Er moesten dus illustraties bij en ik ben jaren bezig geweest om die bij elkaar te zoeken. Voor Phaidon was het een uniek project. Ik had het geluk dat de uitgever, een oude klant van mij, er helemaal achter stond. Daarom kon het precies zo worden als ik wilde.”

“Voor hen was het ook de eerste keer dat de schrijver ook de vormgever was, bij alle drukgangen bleef en zich ook met de marketing bemoeide. Ik zie het boek als één van mijn architectonische projecten en daarin ben ik even perfectionistisch.”

Phaidon nam een behoorlijk risico door met Pawson in zee te gaan. Aan het begin van de jaren negentig was de minimalistische architect slechts in kleine kring bekend en had dus niet de faam van de architecten en kunstenaars waar de uitgeverij doorgaans mee werkt.

Pawson is nog steeds niet beroemd, maar daar kon wel eens snel verandering in komen. Sinds enkele jaren werkt hij met Calvin Klein, de flamboyante kledingontwerper uit de Verenigde Staten, en dat staat bijna garant voor succes.

Pawson ontwierp onder meer Kleins kledingwinkel in Manhattan, een eyecatcher van de eerste orde.

Klein heeft de reputatie trends te zetten. Bent u niet bang dat uw zorgvuldig uitgedachte filosofie een speeltje voor de rijken wordt?

“Misschien”, reageert de architect behoedzaam, “maar ik denk dat ik de trend wel zal overleven.”

Pawson ziet ook geen contradictie tussen het zoeken naar eenvoud - het streven naar zo weinig mogelijk bezit dat alleen maar ballast in het leven is - en de enorme kosten die het creëren van zo'n perfecte eenvoud met zich meebrengt (exquise materialen, de beste vakmensen). Dat je rijk moet zijn om de innerlijke rijkdom te ervaren die de serene lege ruimtes oproept, hoort bij het zoeken van de perfectie. “In het zestiende-eeuwse Japan was het zoeken naar die ene perfecte boomstam om het dak van het theehuis te dragen ook een kostbare aangelegenheid.”

Met verve draagt Pawson zijn boodschap van het minimalisme uit. Zijn boek is een overtuigend pleidooi voor eenvoudig leven en vereenvoudigde vormen. “De sensatie van een lege ruimte heeft het vermogen om de architectuur tot leven te brengen. De leegte laat je de ruimte ervaren zoals ze is, niet gecorrumpeerd door rondslingerende objecten, door de parafernalia van het dagelijks leven.”

Uiteindelijk is het echter niet architectuur die Pawson het meest bekoort. Een foto van het lege en uitgestrekte heidelandschap van Yorkshire - het speelveld van zijn jeugd - is in het boek zijn favoriet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden