Taal Peter-Arno Coppen

Een werkwoord wijzigt gewoon vanzelf

Een lezeres lucht haar hart over een taalirritatie: zij heeft net gelezen dat er iets wijzigt in haar polissen. Het is echter niet die wijziging die haar ergert, maar het gebruik van het werkwoord ‘wijzigen’. Hoezo, ‘er wijzigt iets’? ‘Ik vind wijzigen alleen te pruimen als voltooid deelwoord’, schrijft zij. ‘Wat is er trouwens mis met het aardige werkwoord veranderen?’

Waarschijnlijk bedoelt de lezeres dat zij ‘er is iets gewijzigd’ wel acceptabel vindt en ‘er wijzigt iets’ niet. Hoe kan dat? Welnu, in ‘er is iets gewijzigd’ is sprake van een lijdende vorm. Een werkwoord met een lijdend voorwerp (bijvoorbeeld ‘iets wijzigen’) kun je gebruiken in de constructie ‘iets wordt gewijzigd’, en de voltooide tijd daarvan is ‘iets is gewijzigd’. Het voordeel daarvan is dat je niet hoeft te zeggen wie er iets gewijzigd heeft.

In ‘er wijzigt iets’ is er iets anders aan de hand. Daar is, zonder lijdende vorm, het oorspronkelijke lijdend voorwerp zomaar ineens onderwerp geworden. Kan dat zomaar? Nou, het is in elk geval officieel goedgekeurd, en het is een natuurlijke ontwikkeling in de taal. Kijk maar naar ‘het aardige werkwoord veranderen’.

Woorden met ‘ver-’ gevolgd door een bijvoeglijk naamwoord hebben allemaal oorspronkelijk een voorwerp: het is ‘iets verruwen’, ‘iets verarmen’, ‘iemand verjongen’, ‘iets vernieuwen’. Al die woorden hebben de neiging om ook in de onpersoonlijke constructie op te treden: iets verruwt, iets verarmt, iemand verjongt, iets vernieuwt. Vaak aanvankelijk met ‘zich’ erbij, maar aangezien dit te weinig betekent valt het vaak weg. Dat wijzigt dan gewoon vanzelf.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden