Klassiek & zoPeter van der Lint

Een weldaad in het muisstille Muziekgebouw

Zingen. De Duitse componist Telemann verwoordde het belang ervan ooit zo: ‘Singen ist das Fundament zur Music in allen Dingen’. En het mag weer. Na alle onheil dat koren wereldwijd trof, zijn de regels eindelijk dusdanig versoepeld dat zingen in groepsverband weer mag. Zij het met de nodige aanpassingen en voorzorgsmaatregelen. 

Vorige week trad een gehalveerd Groot Omroepkoor aan in de ZaterdagMatinee, ver uit elkaar staand in het Concertgebouw, vrouwen en mannen gescheiden door het orgel. Diezelfde avond zong ook het Koor van De Nationale Opera weer. In het grote theater aan het Waterlooplein stond een deel van de zangers op het ­podium, het andere deel helemaal boven op het tweede balkon. En donderdagavond startte het Nederlands ­Kamerkoor in het Muziekgebouw aan het IJ. Slechts acht zangers in een halve cirkel op het podium, met veel ruimte tussen hen in.

Het Nederlands Kamerkoor, donderdag in het verduisterde Muziekgebouw aan het IJ.Beeld Melle Meivogel

Begin juni woonde ik in hetzelfde Muziekgebouw nog een concert bij tijdens het Holland Festival. Daar zong toen Cappella Amsterdam. Het koor stond in dezelfde grote zaal, maar het dertigkoppige publiek zat in een ander zaaltje en volgde het concert via een videoverbinding. Men vond het toen nog te gevaarlijk om koor en publiek samen in een en dezelfde ruimte toe te laten. Rondzwevende aerosolen, men wist er nog te weinig van. 

Loepzuiver

Er is veel en heftig gediscussieerd over zingen in coronatijden. Een artikel in Trouw over het grote aantal besmettingen bij het Amsterdams Gemengd Koor, dat begin maart nog een passie van Bach zong, zorgde wereldwijd voor grote opschudding in de zangwereld. Er doken ook dergelijke verhalen bij andere koren op. Schoorvoetend begint men nu weer, en je merkt dat de behoefte groot is – bij de koorzangers zelf, maar ook bij de talloze liefhebbers van klassieke koormuziek. Eigenlijk gaat er niets boven de sensatie van loepzuivere, meerstemmige a-capellazang.

Onder chef-dirigent Peter Dijkstra zong het Nederlands Kamerkoor precies zo’n loepzuiver programma met als symbolische titel ‘Lux in tenebris’ – licht in de duisternis. Rondom delen uit dat schitterend verstilde renaissance-Requiem van Tomás Luis de Victoria werd vergelijkbare muziek gedrapeerd van zulke uiteenlopende componisten als Poulenc, Pärt, Duruflé, Tavener en Harris. Een weldaad was het daar in het muisstille Muziekgebouw, dat vanuit het blauwdonker gedurende het uur steeds heller verlicht werd. Als laatste kwam het koor uit bij ‘Lux aeterna’, een vocale bewerking van Edward Elgars beroemde ‘Nimrod’, dat fantastische deel uit zijn ‘Enigma Variations’.

Van die Enigma Variations is het vervolgens maar een kleine stap naar ‘Rule Britannia! Britannia ­rule the waves’. Het enigma van Elgars variaties zit namelijk verborgen in de tweede regel van Thomas Arne’s koor uit 1740: ‘Britons never will be slaves’. Elgar gaf een hint met deze uitspraak: ‘The theme never ­appears’. Altijd vertaald als ‘het thema verschijnt nooit’. Totdat de Nederlandse musicoloog Theodor van Houten (vader van Carice) ontdekte dat Elgar daar precies bedoelde wat er staat: het thema ‘never’ verschijnt. De noten die in Rule Britannia bij de herhaalde woorden ‘never’ staan, vormen de basis voor zijn variaties. 

Overigens wordt die oplossing door Britse musicologen nog altijd betwist. Brits nationalisme. Onlangs was er discussie of Rule Britannia nog wel gezongen kan worden in deze tijden. Te veel nationalisme. Maar vanavond tijdens de Last Night of the Proms klinkt het toch. Weliswaar zonder al die duizenden, die vlaggen zwaaiend in de Royal Albert Hall uit volle borst meezingen. Te gevaarlijk.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden