TaalPeter-Arno Coppen

Een voorzetsel met een eigenaardigheidje erin

Met-bepalingen (woordgroepen die beginnen met het voorzetsel ‘met’ of zijn tegenhanger ‘zonder’) behoren tot de interessantste woordgroepen in de Nederlandse taal. Dat blijkt al uit het eenvoudigste gebruik. Woordgroepen met een voorzetsel kunnen achter een zelfstandig naamwoord worden gezet, als een bijvoeglijke bepaling: ‘een boek met plaatjes’, ‘een boek over een schrijver’, ‘een boek op een tafel’. Al die bepalingen geven nadere, soms toevallige en incidentele eigenschappen aan. Een boek op een tafel ligt toevallig op een tafel en een boek met plaatjes of over een schrijver blijft altijd die plaatjes hebben of over die schrijver gaan.

De met-bepaling is ­anders dan alle andere. Zo kun je zeggen ‘een boek met plaatjes erin’, maar niet ‘een boek over een schrijver ervan’ of ‘een boek op een tafel eronder’. Bij ‘met’ kun je iets toevoegen dat zelf weer verwijst naar dat boek (‘erin’ is ‘in dat boek’). Bij die ­andere bepalingen kan dat niet. Toch is die betekenis wel denkbaar.

Een schrijver schrijft een boek over zichzelf (een autobiografie), en bij een boek dat op tafel ligt bevindt die tafel zich onder dat boek. Sterker nog, ‘een boek met een tafel eronder’ is weliswaar gek ­gezegd, maar kan best nog wel, maar ‘een boek op een tafel eronder’ kan echt niet.

Het is wonderlijk dat wij dit allemaal haarscherp aanvoelen, want niemand heeft ons dit ooit uitgelegd. Vermoedelijk zien we de met-bepaling als een soort nevenschikking, met een complete zin erachter (‘er staan plaatjes in’). Je kunt immers ook zeggen ‘Een boek met daarin plaatjes’ en niet ‘Een vaas op daaronder een tafel’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden