TaalTon den Boon

Een virus is niet meer altijd schadelijk voor de gezondheid

Volgens Van Dale verwijst het woord virus naar een uit erfelijk materiaal bestaande ziekteverwekker die te klein is om met een lichtmicroscoop te worden waargenomen en die levende cellen van zijn gastheer nodig heeft om zich te vermeerderen. Daarnaast staat virus in het woordenboek als verkorting van computervirus. 

Van deze twee is de eerste weliswaar de oudste, maar niet de oorspronkelijke betekenis. Het Latijnse woord virus (slijmerige giftige vloeistof, m.n. slangengif) werd namelijk al in de 17de eeuw in ons taalgebied geïntroduceerd ter aanduiding van ziekmakende vloeistoffen, zoals dierlijk gif. Zelfs toen virus in 1914 in Van Dale werd opgenomen, werd het gedefinieerd als ‘smetstof, vergif’. Pas sinds 1950 wordt virus tevens omschreven als een ‘submicroscopische ziekteverwekker’.

Rond die tijd werd virus courant in de omgangstaal en ontstonden uitdrukkingen als ‘een virus te pakken’ of ‘onder de leden’ hebben. Als algemeentalig woord kreeg ­virus na 1950 bovendien figuurlijke toepassingen. Zo schreef De Telegraaf in 1975 dat Portugal was ‘aangetast door het virus van links-extremisme’.

De smaak te pakken

Aanvankelijk waren het louter negatieve zaken die op deze wijze als virus werden aangeduid, maar inmiddels kun je ook gegrepen worden door het virus van het reizen of – in samenstellingen – het lees-, reis- of tangovirus. Je hebt dan geen ziekte ‘te pakken’, maar – in lijn met de virale beeldspraak – ‘de smaak te pakken van’ lezen, reizen, tango e.d., kortom van iets dat als het ware ‘in je DNA is gaan zitten’, oftewel dat onderdeel is geworden van je persoonlijkheid.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden