Het beste van 2020Klassieke muziek

Een vilein virus kreeg voor elkaar wat bommen en belegering niet lukte: dit jaar verging ons het zingen

Het Amsterdams Gemengd KoorBeeld P.H. van Straeten

De coronapandemie legde het muziekleven dit jaar zo goed als plat. Vooral koren hadden het nakijken. Zingen werd uit den boze.

Wist u dat er geluidsopnamen zijn van prachtige klassieke concerten waarop je – als je goed luistert – kunt horen hoe de boze buitenwereld de serene concertzaal binnendringt? Beethoven in Berlijn in 1944, met in de verte vage echo’s van bommen en mitrailleurvuur. Of wat te denken van de heroïsche uitvoering van Sjostakovitsj’ Zevende ­symfonie op 9 augustus 1942 in het al maanden belegerde en uitgehongerde Leningrad.

De partituur was na de wereldpremière vijf maanden eerder op microfilm het land uit gesmokkeld en kwam via Teheran en Caïro in New York terecht. Daar dirigeerde Arturo Toscanini in juli 1942 – dus nog voor de uitvoering in Leningrad – de Amerikaanse première op de radio. Sjostakovitsj’ ‘Leningrad’-symfonie werd een symbool van verzet tegen het fascisme.

Heldenverhalen over de kracht van muziek, over hoe muziek zich teweer kan stellen ondanks alles.

Maar dit jaar stond er een onbekende en onzichtbare vijand op, eentje waarbij dit soort heroïsche daden al bij voorbaat kansloos waren. De coronapandemie legde het muziekleven in de hele wereld zo goed als plat. Daar waar zelfs ooit bommen en belegering de muziek niet konden stoppen, kreeg een vilein virus dat voor elkaar. En vooral de zangwereld werd getroffen. Dit was het jaar dat het zingen ons verging.

Het noodlot sloeg toe

Aan het begin van de eerste golf kwamen er een paar onrustbarende verhalen van koren wereldwijd, waar het virus onder de leden heftig had huisgehouden. In eigen land werd het Amsterdams Gemengd Koor ongemeen hard getroffen. Na een uitvoering van Bachs ‘Johannes-Passion’ in het Amsterdamse Concertgebouw op 8 maart sloeg het noodlot toe. Of beter: had het noodlot al toegeslagen. De onzichtbare vijand had tijdens de repetities van wat de enige passie-uitvoering in Nederland zou zijn een hoge tol geëist: zo’n honderd besmettingen en enkele doden.

De reconstructie in Trouw van de ramp die het koor trof, haalde de wereldpers en de schrik zat er goed in. Ineens was zingen in groter verband uit den boze, ook al spraken sommige deskundigen tegen dat samenzang gevaarlijk zou zijn. Overal nam men het zekere voor het onzekere. Toen de concertzalen in juni langzaamaan weer open gingen voor plukjes publiek was koormuziek er ver te zoeken.

In het enige live concert van het Holland Festival zong Cappella Amsterdam weliswaar, maar zaten de toehoorders in een andere zaal in het Muziekgebouw en luisterden via een videoverbinding. Pas begin september meldden de professionele koren zich weer echt.

Het Nederlands Kamerkoor zong in het Muziekgebouw met z’n achten een programma met als toepasselijke titel ‘Lux in tenebris’, licht in de duisternis. Het Koor van de Nationale Opera trad aan in ‘Faust [working title]’, waarbij sommige leden op het tweede balkon in de Nationale Opera & Ballet stonden, anderen op de bühne. En het Groot Omroepkoor, dat dit jaar zijn 75-jarig jubileum viert, zong in het Utrechtse TivoliVredenburg onder andere het ‘Schicksalslied’ van Brahms; om dat noodlot niet te tarten stonden de zangers van het gehalveerde koor op ruime afstand van elkaar.

Zingen is in de muziek het fundament van alle dingen. Het is een bekende uitspraak van de Duitse componist Telemann. Maar dat fundament viel dit jaar compleet onder de muziek vandaan. We zullen ons dit jaar herinneren als het jaar dat er niet of nauwelijks gezongen werd. Dat is in de geschiedenis van de mensheid nooit eerder voorgekomen.

De beste klassieke albums volgens Peter van der Lint

1 Teodor Currentzis en MusicAeterna - Beethoven Vijfde symfonie

Ongelofelijk virtuoos wordt er op deze opname gespeeld. De start van een Beethoven-cyclus die geschiedenis zal schrijven. Currentzis pookt zijn geweldige MusicAeterna-orkest op tot een onstuimige weergave van deze bekendste symfonie uit het repertoire. Uiteraard is er gesleuteld om de opname zo perfect te krijgen zoals hij nu is, maar live in de concertzaal was de ervaring met deze combinatie heus net zo opwindend.

2 György Vashegyi en Orfeo Orchestra - Lemoyne ‘Phèdre’

Deze onbekende opera over Phaedra die verliefd wordt op haar stiefzoon sloeg bij beluistering in als een bom. Waarom kenden we dit werk nog niet? Lemoyne was een adept van Gluck en schreef zijn ‘Phèdre’ in 1786, het jaar van Mozarts ‘Le nozze di Figaro’. De muziek blaast je van de sokken, vooral vanwege de magnifieke en ontroerende interpretatie van de lastige titelrol door Judith van Wanroij. Een grootse ontdekking.

3 Eric Hoeprich en Orkest van de 18de Eeuw - Von Weber The Clarinet Concertos

Wat een geluk dat het Orkest van de 18de Eeuw niet gestopt is na het overlijden van Frans Brüggen. In diens geest gingen ze verder met het ene na het andere interessante project. Met klarinettist Eric Hoeprich werd een fantastische opname gemaakt van die heerlijke, onbekommerde klarinetconcerten van Von Weber. Hoeprich bespeelt virtuoos een klarinet die hijzelf bouwde naar voorbeeld van een instrument uit Von Webers tijd.

De beste klassieke-piano-albums volgens Sandra Kooke 

1 Hannes Minnaar - Nox

Schumann, Ravel, Janácek en Rob Zuidam leveren de nachtelijke stukken op deze cd. Verbindende factor is het spel van pianist Hannes Minnaar, dat de luisteraar moeiteloos meeneemt langs verschillende ongrijpbare nachtelijke sferen. Muzikaal tot op het bot, virtuoos tot en met, gekenmerkt door een geheel eigen, naar melancholie neigende ondertoon. Van de verstilde diepte in ‘Nachtstücke’ van Schumann tot de spookachtige grillen van Ravels ‘Scarbo’.

2 Paul Lewis - ‘Für Elise’, Bagatelles

Het is veel moeilijker om indruk te maken met weinig noten dan met veel. Deze muziekstukken zijn - het woord die Bagatelle zegt het al - relatief eenvoudig. En toch zijn ze wonderschoon. Althans, in de totaal uitgebalanceerde uitvoering van Lewis. Hij is hier de meester op de vierkante centimeter. Met een perfecte balans tussen de stemmen, een schitterende klank en doordachte fraseringen.

3 Igor Levit - Beethoven complete piano sonates

Hoe kom je erop: op je 32ste alle pianosonates van Beethoven opnemen. Je kunt niet serieus verwachten dat je op deze leeftijd alle 32 sonates van Beethoven op hetzelfde hoge niveau kunt uitvoeren. Maar Levit houdt ervan zichzelf vrijwel onmogelijke doelen te stellen. En hij is in dit geval een eind gekomen. Vooral sommige vroege en de late sonates zijn zeer de moeite waard.    

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden