Uitmarkt-bijlage Anita Rachvelishvili

Een verleidelijk, volumineuze stem uit de buitencategorie

De Nationale Opera opent het seizoen met ‘Pagliacci’/‘Cavalleria rusticana’. Daarin heeft de Georgische Anita Rachvelishvili (35) een hoofdrol. Wat maakt haar stem zo bijzonder, dat ze na haar debuut in Milaan op 25-jarige leeftijd terstond uitgroeide tot een wereldster?

 Het is 7 december 2009. 7 december is in het Teatro alla Scala in Milaan een ‘heilige’ datum. Op die dag wordt de naamdag gevierd van Sint Ambrosius, de patroonheilige van de stad. En op die dag, al sinds mensenheugenis, opent de Scala officieel het nieuwe operaseizoen. Op de society-kalender van Milaan is dit de dag waarop iedereen die er in Italië toe doet – van politiek, bedrijfsleven, televisie, hoge en lage kunst – in het theater aanwezig is. Camera’s vangen de juwelen en de bontmantels, journalisten berichten over de laatste society-roddels. De president van de Italiaanse republiek is meestal aanwezig, en aan het begin van de voorstelling speelt het orkest van de Scala het Italiaanse volkslied. Officiëler dan dit wordt het in Milaan zelden.

In die opgeklopte Milanese omstandigheden maakte de 25-jarige mezzosopraan Anita Rachvelishvili uit Georgië op die 7de december in 2009 haar officiële operadebuut. Niet in een onopvallende rol, maar in de titelrol van Georges Bizets populaire opera ‘Carmen’. Daniel Barenboim dirigeerde, Emma Dante deed de regie. Tenor Jonas Kaufmann en bas-bariton Erwin Schrott waren haar tegenspelers. Ga er maar aan staan!

Verzengende stem die het theater in lichterlaaie zet

Rachvelishvili had in 2007 met tweehonderd andere zangers auditie gedaan voor de Academie van de Scala. Ze werd als één van de acht gelukkigen toegelaten tot de interne opleiding in Milaan. Toen de Scala de productie van ‘Carmen’ ging voorbereiden, auditeerde academie-leerling Rachvelishvili voor de kleine rol van Mercédès, een vriendin van Carmen. Barenboim was meteen alert toen de Georgische haar mond opendeed, en hij vroeg haar, nadat ze haar aria gezongen had, of ze nog meer op het repertoire had. Daarop zong ze twee grote aria’s van Carmen zelf en toen raakte Barenboim nog geïnteresseerder. Omdat tenor Kaufmann die dag toevallig in de zaal aanwezig was, vroeg hij Rachvelishvili om het grote duet uit Bizets opera met hem te zingen. Barenboim zelf kroop achter de piano. Het zijn dat soort verhalen die geschiedenis maken. Heldenverhalen.

Na die 7de december was Rachvelishvili op slag een ster. Wie de opname van die avond terugkijkt, ziet dat de zangeres van de ‘moeilijke’ Milanezen een ovatie krijgt. Met stralende ogen vol ongeloof, haast verlegen, neemt ze het applaus in ontvangst. Sindsdien is de carrière van Anita Rachvelishvili als een speer gegaan. Ze deed ook Nederland aan. In 2016 was ze te bewonderen in Moessorgski’s ‘Chovansjtsjina’, waarin ze de rol van Marfa zong. De kennismaking met het live-geluid van Rachvelishvili was om nooit te vergeten. Met haar verzengende stem zette zij het theater in lichterlaaie. Haar optreden werd als ‘fabelachtig fraai’ omschreven.

Anita Rachvelishvili als Marfa in ‘Chovansjtsjina’. Beeld Monika Rittershaus

Rauwe emoties, met kracht uitgezongen passie

En nu is ze terug in Amsterdam, waar ze de rol van Santuzza in Mascagni’s ‘Cavalleria rusticana’ zal zingen. Het is een rol waarvoor de stem van Rachvelishvili gemaakt lijkt. Rauwe emoties, met kracht uitgezongen passie. Het is alsof je teruggeworpen wordt in de tijd. Als je Rachvelishvili de grote scène van zigeunerin Azucena uit Verdi’s ‘Il trovatore’ hoort zingen, komen de associaties met legendarische Azucena’s uit het verleden als vanzelf naar boven: Grace Bumbry, Fiorenza Cossotto, Giulietta

Simionato, Fedora Barbieri. Of neem de rol van de Egyptische farao-dochter Amneris in Verdi’s ‘Aida’. Rachvelishvili lijkt ervoor geboren te zijn. Haar vertwijfeling als ze beseft dat ze er zelf voor heeft gezorgd dat haar geliefde zal sterven is ondraaglijk. In de meer hautaine passages kan zij haar stem oppompen tot een onwaarschijnlijk volume, zonder dat het schreeuwen wordt. En in de wereld van de opera is het adagium nog steeds: hoe luider, hoe duurder.

Ondanks dat volume openbaart het stille, a capella gezongen lied van Lyubasja uit Rimski Korsakovs ‘De tsarenbruid’ de volle omvang van Rachvelishvili’s grootsheid. Het is een rol die ze in Berlijn (met Barenboim) met veel succes heeft gezongen, en het lied staat op haar vooralsnog enige cd (Sony). Egaal gezongen van hoog naar laag, van hard naar zacht en weer terug, met een adembeheersing van jewelste. En met de emotionele overgave van iemand die precies weet waarover ze staat te zingen. Het is een fraai fragment, indrukwekkender nog dan al die gooi-en-smijtrollen, om het maar eens oneerbiedig te zeggen. In dit lied geeft de Rachvelishvili-stem al haar prachtige geheimen prijs. En je zou het steeds maar weer willen beluisteren, mijmerend over een zangkunst die een beetje verloren leek.

Anita Rachvelishvili zingt de rol van Santuzza in Mascagni’s ‘Cavalleria rusticana’ bij De Nationale Opera, in een regie van Robert Carsen en gedirigeerd door Lorenzo Viotti. Van 5 t/m 28 september. www.dno.nl

De stem

Bij het begin van het nieuwe culturele seizoen belichten we de menselijke stem in haar vele gedaanten. Hoe zingt Willeke Alberti (bijna 75) eigenlijk? Begin oktober geeft ze twee grote concerten, maar hoe houdt ze haar stem in conditie? Ze vertelt het in dit interview. En hoe zing je David Bowie? Noortje Herlaar, hoofdrolspeelster in ‘Lazarus’, en Sven Ratzke vertellen er in een tweegesprek overDaniël Lohues maakt met Holland Baroque een programma waarin zijn kleine luisterliedjes afgezet worden tegen het grote werk van Bach. Hij legt uit waarom hij zijn liefde voor Bach altijd is blijven koesteren. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden