ColumnSwipen & klikken

Een verhaal schept orde in de chaos

Op een herfstdag als vandaag, in 1347, kwam een schip de haven van Messina binnengevaren waarop zwarte ratten zich hadden verstopt. Op de ratten zelf zat ook wat verstopt: luizen. Die luizen droegen een bacterie, de Yersiania pestis, die binnen afzienbare tijd een gruwelijke uitbraak van de pest veroorzaakte. De straten vulden zich met lijken, de economie zakte in elkaar, de samenleving gleed weg in een wetteloze toestand, en het leek het einde van de wereld.

Ik hoorde dit bekende maar niet zo gezellige verhaal in een aflevering van de podcast Planet Money getiteld ‘After the Plague’. Het was het woordje after waardoor ik was gaan luisteren. Dat impliceert een ‘erna’, een vervolgens, een einde. Een ‘ze leefden nog lang en gelukkig’ (voor zover mogelijk, in de middeleeuwen). ‘De Zwarte Dood was een van de grootste catastrofes in de menselijke geschiedenis, maar er zit ook een andere kant aan’, beloofden de podcasters. ‘Een silver lining.’ Die wilde ik wel horen, opgesloten zittend in het verhaal van 2020, waarvan het einde onvoorspelbaar is en het ‘erna’ lang niet in zicht. Kom maar op met die zon achter de wolken.

Diezelfde behoefte ligt denk ik ten grondslag aan de nieuwe Twitter-trend ‘How it started; how it ended’. Daarbij worden steeds twee plaatjes naast elkaar gezet: Links een plaatje van hoe iets begon, zoals een screenshot van de berichtjes waarmee een stel het eerste contact legde; rechts de uitkomst, zoals een trouwfoto. Links de leden van een Koreaanse jongensband, toen ze met babyfaces deelnamen aan een talentenjacht; rechts hetzelfde groepje dat aanbeden wordt door tienduizenden fans (met nog steeds dezelfde babyfaces). Links een appel, rechts een appeltaart.

Orde in de chaos

Stuk voor stuk verhalen van succes, want dat is het fijne eraan: je kan de tijdspanne, en dus het narratief, zelf bepalen. Misschien eindigde het huwelijk in een vechtscheiding, kregen de bandleden allemaal een burnout en bleek de appeltaart oneetbaar – dat blijft buiten beeld. ‘Alle verhalen eindigen gelukkig, als je maar op tijd stopt’, zei Annie M.G. Schmidt.

En al eindigen ze niet gelukkig – schrijver Jan Postma tweette links een geestdriftig lachende Rutte en rechts een bericht over mensen die door de coronacrisis geen fatsoenlijke maaltijd hebben – dan is het tenminste een rond verhaal. Af, klaar, grijpbaar. Een verhaal, hoe klein en cynisch ook, schept orde in de chaos.

Maar het liefst stoppen we met vertellen waar het goed gaat. In ‘After the Plague’ is dat het moment waarop het ontstane tekort aan arbeidskrachten (want minder mensen) leidt tot een betere positie van de arbeider. Die krijgen opeens meer betaald en betere werkomstandigheden. Het land wordt opnieuw verdeeld en de levensstandaard gaat omhoog. Meer mensen eten proteïne, in plaats van alleen tarwe en gerst. Ze dragen zijde. De ongelijkheid krimpt, en dat houdt nog een eeuw aan.

De huidige pandemie leidt vooralsnog niet tot minder ongelijkheid, integendeel. Maar, zeggen de podcasters, ‘de wereld kan ons verrassen’. Als we het verhaal maar lang genoeg rekken, komt er ooit wel weer een gelukkig einde.

Kelli van der Waals bespreekt opvallende trends en discussies in online media. Eerdere columns vind je hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden