Review

Een vergeten nederlaag

Minder bekend dan 'Waterloo' of 'Stalingrad', maar ook beslissend voor de wereldgeschiedenis: de slag bij Adrianopolis van 9 augustus 378. Wat zou er zijn gebeurd als de Romeinen niet hadden verloren?

Een klein boekje over een vergeten nederlaag met grote gevolgen; dat heeft de Italiaanse geschiedkundige Barbero willen schrijven. Op 9 augustus 378 versloeg een leger van Goten de Romeinen niet ver van Constantinopel, en doodde de keizer.

Daarmee effende het de weg voor de barbaarse horden die het imperium in de volgende honderd jaar zouden overspoelen, en daarmee, meent Barbero, was het lot van het imperium bezegeld. De officiële sterfdatum van het Romeinse rijk, 476 na Christus als de laatste keizer aftreedt, was nog maar een formaliteit. Eigenlijk begonnen al in 387 de middeleeuwen.

Barbero is niet de eerste die het belang van de slag bij Adrianopolis benadrukt, ten onzent heeft de classicus Fik Meijer onlangs iets dergelijks beweerd in ‘Macht zonder grenzen. Rome en zijn imperium’ (2005). Toch is het eigenlijke onderwerp van het boek niet deze nogal pedante kwestie van historische periodisering, maar de vraag of de dreiging van de Goten – en van de barbaren in het algemeen – wel met het zwaard had moeten worden bestreden, of liever met een ‘adoptiepolitiek’ om barbaren te neutraliseren. Met die vraag is de afgestofte antieke veldslag ook een actueel politiek probleem geworden.

De Goten waren maar één van de volken die in de vierde en vijfde eeuw in de knel kwamen te zitten door de stormloop die de Hunnen vanuit de Aziatische steppen op Europa ondernamen. Maar ze waren met velen, ze waren vechtjassen, ze waren geneigd het christendom te aanvaarden, en ze waren in ruil voor huisvesting tot wederdienst bereid.

In 376 had zich de Gotische hoofdmacht op de noordelijke oever van de Donau verzameld, op de grens van Thracië, ruwweg op de grens die nu tussen Bulgarije en Turkije loopt. De Oost-Romeinse keizer – toen al was het rijk in tweeën gedeeld – die dringend soldaten en boeren nodig had, lenigde hun verzoek om toegang in, en de Gotische ‘tsunami’ stroomde binnen.

Het kon niet goed gaan, want elke kanalisatie van de barbaarse vloed ontbrak bij de Romeinse Thraciërs. Vrijwel onmiddellijk kwam het tot pesterijen en verraad, in een opeenvolging van botsingen tussen ingezetenen en outsiders die bekend aandoet. Tegen steden konden de nomadische Goten weinig uitrichten, en ze koelden hun wraak op de villa’s rond Adrianopolis, het huidige Turkse Edirne. Tenslotte moest de keizer er aan te pas komen, en even leek alles met een sisser af te lopen.

Maar dezelfde misverstanden laaiden weer op, en op een hete zomerdag hakten de Goten, die met de rug tegen de muur vochten en meesters in de bewegingsoorlog waren, de keizerlijke troepen in de pan. Overigens, de Bataafse hulptroepen die de keizer terzijde hadden moeten staan, verkozen, net al Dutchbat 1500 jaar later, een behouden aftocht boven een heldendood op de Balkan.

Had het goed kunnen aflopen met het Romeinse rijk als de Goten goed opgevangen waren? De gesneuvelde keizer werd opgevolgd door Theodosius, die slaagde waar zijn voorganger gefaald had. Zijn beleid bestond uit een uitdrukkelijke opneming en bevordering van Goten en andere barbaren in het militaire en bestuurlijke apparaat. Een beschavingsoffensief schonk het rijk uitstel. Maar ook Barbero vraagt zich tenslotte af, of de royale adoptie van vreemdelingen de vijand niet binnen de poort had gehaald, want in 410 hield de gotische legeraanvoerder Alarik lelijk huis in Rome.

De Romeinse Fortuynisten wisten het zeker: Goten hullen zich naar believen in beestenvel of in toga. Sindsdien staat gotisch voor barbaarse kerken, barbaarse boeken en barbaarse aankleding. Maar barbaars optreden tegen politieke vijanden hadden de Goten ook van de Romeinen kunnen leren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden