Review

Een veelstemmig Tsjernobil-gebed

De ramp in Tsjernobyl vervult in het bestaan van sommige overlevenden een rare rol. Ze treuren, natuurlijk. Maar ze hebben ook wat om over te denken, in te geloven bijna.

Wendelmoet Boersema

In het Tsjernobil-museum in Kiev draait voor bezoekers permanent een filmpje, geschoten op de 26-ste april 1986 op het dak van rampreactor nr. 4 in Tsjernobil. Op die noodlottige dag liep een experiment in de reactor uit op brand, gevolgd door een ontploffing die een gat in het dak maakte. Op de paar minuten durende film is te zien hoe jonge kerels, zonder beschermde stralingspakken, de een na de ander het dak op worden gestuurd om het gloeiende, smeltende bitumen weg te scheppen en te blussen. Wat op het netvlies blijft branden, is hun jonge overmoed, hun brede lach naar de camera, de vingers die de een als ezelsoren achter het hoofd van de ander opsteekt. Mensen in het oog van een onmenselijke ramp.

'Wij houden van Tsjernobyl' begint met het verhaal van Vasili Ignatenko, een van deze jonge brandweermannen. Zijn zwangere vrouw Ljoedmila (toen 21) volgt hem naar Moskou, waar de ergste stralingsslachtoffers naar toe gebracht worden. Ze verzorgt - dankzij omkoping van het verplegend personeel - haar geliefde 'tot zijn huid afbladdert, zijn slijmvlies naar buiten komt, zijn haar in plukjes aan het kussen kleeft' en hij in een loden kist wordt begraven. Ondanks de gruwelijken lezen Ljoedmila's herinneringen als een prachtige liefdesverklaring aan haar 'Vasja'.

Over de ramp in Tsjernobil zijn duizenden pagina's volgeschreven en honderdduizenden meters film volgeschoten, stelt de schrijfster Svetlana Aleksijevitsj in haar inleiding. Zij heeft daarom geprobeerd de stemmen van mensen te laten klinken voor wie Tsjernobil geen abstracte ramp was, maar hun huis, hun leven. Mensen die antwoorden zoeken; niet bij natuurkundigen, wetenschappers of bestuurders, maar - zonder het zelf zo te formuleren - bij filosofen, of bij een God. Wat dat betreft dekt de Russische, oorspronkelijke titel 'Gebed voor (of van) Tsjernobyl' de lading van dit boek beter.

Aleksijevitsj, geboren in Oekraïne en opgegroeid in Wit-Rusland, werkte twintig jaar aan deze bundel persoonlijke vertellingen. En in het persoonlijke raakt zij soms aan prachtige 'algemenere' waarheden: bijvoorbeeld de betekenis van de ramp voor een land als Wit-Rusland, dat de meeste straling te verwerken kreeg. “Wij Wit-Russen hadden nooit iets eeuwigs“, bespiegelt filmdocente Lilija Koezmenkova uit Mogiljov. “Altijd kwam iemand onze grond afpakken, onze sporen uitwissen. (...) Nu uiteindelijk is het ons toch gegeven. Het eeuwige voor ons is Tsjernobil.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden