Wim van Sinderen, Moeder aan de Plansee in Tirol, Oostenrijk, 1973

Fotografie

Een vakantiekiekje van moeders kuiten op afscheidstentoonstelling als eerbetoon

Wim van Sinderen, Moeder aan de Plansee in Tirol, Oostenrijk, 1973Beeld rv

Iedereen zal iets herkennen in de foto’s die 39 fotografen van hun eigen ouders maakten. Curator Wim van Sinderen neemt afscheid van Fotomuseum Den Haag met een heel persoonlijke tentoonstelling.

Harmen van Dijk

Bij hoge uitzondering hangt er tussen het werk van 39 beroemde fotografen in de museumzaal een foto die senior curator Wim van Sinderen (64) zelf maakte. Het is een vakantiekiekje van de kuiten van zijn moeder, geschoten in Oostenrijk toen hij 15 jaar was. Het thema van de tentoonstelling Ouders is zo persoonlijk, zegt Van Sinderen, dat het wel een keer kon. Bovendien is het de laatste grote tentoonstelling die hij maakt bij het Fotomuseum in Den Haag, waar hij twintig jaar werkte. Hij gaat vervroegd met pensioen, gedwongen door een auto-immuunziekte.

Dat zijn afscheidstentoonstelling over ouders moest gaan, had hij al jaren in zijn hoofd. Het thema houdt hem bezig (“het is a priori autobiografisch”) en tijdens het samenstellen merkte hij dat medewerkers erdoor geraakt werden, hoe verhalen loskwamen. “Hier ziet iedereen zijn ouders terug, het is onze eigen realiteit.”

Dat fotootje van de kuiten van zijn moeder maakte hij destijds omdat hij zich rot verveelde aan de Oostenrijkse Plansee. Hij pakte af en toe stiekem de camera van zijn vader en als niemand keek, drukte hij af. Het leerde hem iets over fotografie: “Ik koos altijd voor tussenmomenten. Fotografie ging meestal over hoogtepunten. Maar de zogenaamd niksige momenten die non-spectaculaire foto’s opleveren, daar hield ik toen al van.” De foto van moeders kuiten bewaarde hij altijd. “Ik dacht destijds: deze is zo apart, dat zou misschien weleens kunst kunnen zijn.”

In Dokkum, waar hij opgroeide, was dat soort kunst niet dik gezaaid. Zijn vader kon de vreemde kiekjes op zo’n duur rolletje van 36 opnames ook niet bepaald waarderen. “Hij wilde voor die mislukte foto’s niet betalen, maar volgens de fotohandelaar waren ze prima, scherp en goed belicht”, zegt Van Sinderen lachend.

Overbezorgde ouders

Zijn ouders hadden een zaak in gordijnstoffen en vloerbedekking, Wonitex genaamd – een afkorting van woningtextiel. “Dat klinkt nu wat goedkoop, maar dat was zeker niet de bedoeling”, zegt Van Sinderen. Al waren zijn ouders best creatief bij het inrichten van de etalages, de artistieke aspiraties van Van Sinderen werden niet echt begrepen. Om te voorkomen dat hij in het verre Groningen naar de kunstacademie zou gaan, vonden zijn ouders een lerarenopleiding in Leeuwarden, waar Van Sinderen tekenen en Engels ging studeren. “Ik had overbezorgde ouders”, zegt hij. “Ik vond het vervelend, het waren nooit positieve versterkers.”

De lerarenopleiding bleek in de jaren zeventig een vrijplaats voor experimenten en Van Sinderen had het enorm naar zijn zin. Maar zijn ouders waren vooral bezorgd: “Ging ik naar Londen, vroegen ze alleen maar: je vliegt toch wel met de KLM? Je doet toch wel voorzichtig?” Wat hij precies deed, snapten ze niet. “Ik heb op de lerarenopleiding een boekje geschreven over art nouveau. Ik was er trots op. Voor mijn ouders is het pas gaan leven toen ze een recensie lazen in het Friesch Dagblad. Ze konden bijna niet geloven dat ik het had geschreven.”

Paddy Summerfield MOTHER AND FATHER Beeld rv
Paddy Summerfield MOTHER AND FATHERBeeld rv

Zijn moeder overleed al toen hij 27 was aan een hartaanval. “Ze was 64, net zo oud als ik nu ben. Mijn vader is tien jaar later overleden, maar eigenlijk stierf hij op het moment dat mijn moeder doodging. Hij was totaal onthand.”

Van Sinderen werkte toen als fotoredacteur voor het tijdschrift Vinyl, in 1992 ging hij aan de slag als curator bij de Kunsthal in Rotterdam. Voor zijn vader bleef het een onbegrijpelijke wereld. “Hij vroeg altijd: ‘Jongen, wat doe je nu eigenlijk?’ Ik nam hem mee naar een grote tentoonstelling over architectuur gemaakt van lego. Prachtig. Ik zie hem daar nog staan, hij snapte het gewoon niet. ‘Heb jij dat gebouwd?’, vroeg hij. ‘Nee’, zei ik. ‘Ik zorg dat het hier komt te staan’. Nou, daar kon hij geen ei van bakken.”

Zeiksnor

Natuurlijk had Van Sinderen, net als iedereen, meer erkenning van zijn ouders fijn gevonden. “Maar als ik zoiets zeg, vinden veel mensen me een zeiksnor. Want verder hebben mijn ouders me altijd geholpen: qua wonen en leven. Ze staken veel geld in mijn oudere zus en mij.”

Hij snapt zijn ouders nu wel veel beter dan toen, als rebelse jongen. “Ze hadden de oorlog meegemaakt. Ze waren ontworteld. Er is nooit aandacht geweest voor de geestelijke nood van mensen die opgroeiden in de Tweede Wereldoorlog. Ze hadden een trauma. Daardoor waren ze altijd bang en ze wilden het beste voor hun kinderen. Dat is die bezorgdheid.” Nu blikt hij mild terug. “Ik heb alleen maar dankbaarheid naar mijn ouders. Dat ze het niet begrepen, begrijp ik wel.”

Wim van Sinderen, curator van Fotomuseum Den Haag: ‘Ik heb alleen maar dankbaarheid naar mijn ouders’. Beeld Awoiska van der Molen
Wim van Sinderen, curator van Fotomuseum Den Haag: ‘Ik heb alleen maar dankbaarheid naar mijn ouders’.Beeld Awoiska van der Molen

Zelf heeft van Sinderen geen kinderen. “Ik had ouder kunnen zijn, maar het is niet gebeurd. Ik heb altijd mijn passie voor mijn werk, voor de kunst, voor laten gaan.” Gedreven is hij, maar geen workaholic, zegt hij. “Ik heb een efficiënte manier van werken, om mijn vermoeidheidssyndroom te maskeren. Ik drijf enorm op mijn intuïtie, die heb ik leren kennen en waarderen.”

Van huis uit heeft hij het niet meegekregen om zich te laten leiden door gevoel. “Mijn vader kon niets met emoties. Hij kon niet over mijn moeder praten na haar dood. Mijn zus en ik wilden weleens herinneringen ophalen, even lachen om het een beetje te verwerken. Dat stond hij gewoon niet toe, dan werd hij geëmotioneerd en dat mocht niet.”

“Dat heb ik bewust omgekeerd, omdat ik het vreselijk vindt als mensen in het leven de kaarten tegen de borst houden. Emotie vind ik iets moois.”

Pensioen

Net als Van Sinderen ging ook zijn vader vroeg met pensioen. “Hij heeft op zijn 55ste de zaak verkocht. Hij had genoeg van het harde werken. Alles was er op gericht: wanneer kan ik ermee ophouden? Hij had het precies uitgerekend.” Van Sinderen heeft zich ook altijd financieel voorbereid op een vervroegd pensioen. “Nu ik ziek ben kan ik niet anders, maar ik was het altijd al van plan.”

Dus hij lijkt toch op zijn vader? Met een diepe zucht en een glimlach geeft Van Sinderen toe. En er is nog wat. Hij gaat terug naar Friesland, de provincie die hij in zijn jonge jaren niet snel genoeg kon verlaten. Zijn vriendin woont er. Maar hij verlangt zelf ook wel naar het platteland, een kleinere gemeenschap. Hij moet nog een beetje wennen aan het idee, maar de cirkel dreigt zich toch te sluiten.

De tentoonstelling Ouders is tot 13 november te zien in Fotomuseum Den Haag.

‘Leaving and Waving.’ De Amerikaanse fotografe Deanna Dikeman fotografeerde haar ouders 27 jaar lang, iedere keer als ze op bezoek was geweest. Beeld Deanna Dikeman
‘Leaving and Waving.’ De Amerikaanse fotografe Deanna Dikeman fotografeerde haar ouders 27 jaar lang, iedere keer als ze op bezoek was geweest.Beeld Deanna Dikeman

Altijd staan ze daar samen, en dan opeens is moeder alleen

Negentig foto’s in eenvoudige witte Ikea-lijstjes hangen in rijen onder elkaar. We zien steeds een ouder echtpaar dat op de oprit van hun huis enthousiast zwaait. De Amerikaanse fotografe Deanna Dikeman fotografeerde haar ouders 27 jaar lang, iedere keer als ze op bezoek was geweest, meestal vanuit de auto. Je ziet ze langzaam ouder worden. Met name haar vader wordt steeds brozer, gaat krommer lopen, lijkt te krimpen naast zijn vrouw. En dan, ergens halverwege de serie, is hij er opeens niet meer. Haar moeder zwaait alleen.

Het is een hartverscheurende, rauwe overgang. En vooral zo herkenbaar. Veel mensen hebben dit al meegemaakt, de anderen weten dat dit hen vroeg of laat te wachten staat. Want ouders hebben we allemaal. Dat is het even simpele als krachtige uitgangspunt van de tentoonstelling Ouders in Fotomuseum Den Haag, waar beelden te zien zijn die 39 fotografen maakten van hun ouders.

Iedereen heeft twee ouders. Misschien heb je een goede band, misschien ken je ze helemaal niet. Misschien zijn ze samen, misschien hebben ze andere partners, wellicht hadden ze nooit een relatie. Misschien leven ze nog, misschien zijn ze al lang dood. Maar ooit waren er twee mensen waaruit je bent voortgekomen, zelfs als er een reageerbuisje aan te pas is gekomen.

De tentoonstelling onderzoekt de veelheid van relaties die we hebben met onze ouders. En de gevoelens die dat bij ons oproept. Veel ouders lijken hun fotograferende kinderen van harte te steunen, ze zijn bereid de gekste toeren uit te halen. De fitte vader van Melanie Bonajo is in zijn onderbroek op zijn hoofd gaan staan. Jesper Boot fotografeert zijn ouders als wereldleiders die met serieuze gezichten persconferenties houden – ze lijken veel plezier te hebben in hun rollen.

Deze beelden zorgen voor wat lucht tussen de foto’s waarop de kwetsbaarste momenten in een mensenleven te zien zijn. De moeder van Paddy Summerfield kreeg alzheimer en werd liefdevol verzorgd door zijn vader. Koos Breukel fotografeerde zijn moeder kort na haar overlijden, heel intiem en dichtbij.

‘Parents’, New York City, 2014. Beeld Nina Berman
‘Parents’, New York City, 2014.Beeld Nina Berman

Vrolijker, maar niet minder breekbaar zijn de ouders van Nina Berman, op hoge leeftijd nog dol op elkaar. Ook verbroken banden worden zichtbaar gemaakt. Eddo Hartmann keerde na 21 jaar terug naar het ouderlijk huis dat hij met zijn moeder en broertje halsoverkop verliet, op de vlucht voor zijn gewelddadige vader.

Tussen alle foto’s staat ook een auto, een deels uit elkaar gehaalde Fiat Topolino. De vader van Erik Kessels sleutelde aan de auto toen hij een beroerte kreeg. Tijdens het werk had hij van alle onderdelen die hij demonteerde foto’s gemaakt. Die beelden zijn ook te zien, ze maken pijnlijk duidelijk hoe een ouder heel plotseling uit het leven kan worden weggerukt. De titel van het werk geeft aan hoe onverkwikkelijk zo’n plotseling afscheid is: Unfinished Father, noemde Kessels het: onvoltooide vader.

Lees ook:

Deze foto van een trans man werd beklad. Maker Prins de Vos snapt de ophef niet: ‘Het is voor mij een bijzaak’

Foto’s van Prins de Vos werden beklad en beschadigd op de Pride Photo-tentoonstelling in Almere. ‘Ik portretteer mensen heel vaak naakt. Waarom zou een trans man dan niet naakt mogen zijn?’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden