Gabriele Münter, ‘Stilleben in der Trambahn (Nach dem Einkauf)’, 1912. Beeld Gabriele Münter- und Johannes Eichner-Stiftung
Gabriele Münter, ‘Stilleben in der Trambahn (Nach dem Einkauf)’, 1912.Beeld Gabriele Münter- und Johannes Eichner-Stiftung

Het oog vanDe Wolf

Een tentoonstelling of film maakt rijker dan een middag slenteren door de gemiddelde winkelstraat

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: winkelen.

Joke de Wolf

Plastic zakjes bestonden nog niet toen Gabriele Münter dit schilderij in 1912 maakte. Een blauw, hoofd- en voetloos lichaam vult het hele vlak, aan de vormen en verhoudingen te zien is het een vrouw. Een vrouwenlichaam met twee armen, en die armen hebben een hoge stapel boodschappen meegebracht.

Op een groot roze pak ligt een iets kleiner bruin pakket. Daarboven bungelt een klein blauw pakje, dichtgebonden. De vrouw heeft het touw tussen haar vingers geklemd, zodat het niet op de grond valt. De vingers zitten in handschoenen: egaal wit, met te korte duimen en stiksel op de rug van de hand.

Tussen haar vingers houdt ze ook het hengsel van haar handtas, een die sluit met een beugel. Het zakgedeelte is waarschijnlijk geborduurd, het hangt los tegen haar knieën. Dankzij een klein kleurverschil op de plek waar de onderbenen moeten zitten, is duidelijk dat de stapel niet vrij rondzweeft in de ruimte, maar op haar schoot rust.

Wat zetten mensen op de rolband?

Wát er in al die pakketten zit, moeten we raden. Het is anders dan in de supermarkt, waar ik, hoe brutaal het ook voelt, vaak onbewust kijk wat de mensen voor me in rij op de rolband zetten. Hun gezichten zijn te dichtbij om nauwkeurig te bekijken, maar aan hun inkopen kan je veel afleiden. Pizza en bier betekenen een avond films kijken alleen of met vrienden, veel groentes, sojamelk en vegetarische hamburgers wijzen op serieuzere plannen. En bij een kleinverpakking broodbeleg en kattenvoer weet je dat die persoon straks niet helemaal alleen is.

Op dit schilderij kan het roze pak een doos met taart zijn, maar net zo goed een verzameling tijdschriften, desnoods een set schroevendraaiers. Het blauwe pakje: een paar sokken, een karbonade? Alleen tussen handen en borst zit iets herkenbaars geklemd: een plant.

Münter moet het tafereel gezien hebben

Deze vrouw heeft inkopen gedaan. Ze is onderweg naar huis of ze gaat op bezoek. Kunstenaar Münter moet het tafereel gezien hebben, onderweg in München, waar ze woonde en lessen volgde aan de nieuwe vrouwenafdeling van de kunstacademie. Ze vond de stapel zo intrigerend dat ze het als onderwerp koos voor een schilderij. Misschien had ze er ook heimelijk een foto van gemaakt, want ze fotografeerde graag.

Stilleben in der Trambahn (Nach dem Einkauf) noemde ze het schilderij: een stilleven. Alsof ze een schaal met fruit vereeuwigde, en de vrouw erachter even niets meer was dan een gordijn of tafelkleed.

Helaas is de kans dat we mensen met pas gekochte spullen zien sjouwen de komende weken veel groter dan dat we iemand naar een kunstwerk zien kijken, althans in Nederland. Dat je voor het bekijken en luisteren van een tentoonstelling, film, compositie of toneelstuk doorgaans niet veel verder hoeft te reizen dan voor een meubelboulevard, lijken de regelmakers te zijn vergeten. En dat je zonder iets tastbaars mee naar huis te nemen, van zo’n bezoek rijker, verrassender én gelukkiger wordt dan van een middag slenteren door de gemiddelde winkelstraat, hebben sommigen misschien nog nooit ervaren. Ik hoop dat ze die achterstand snel kunnen inhalen.

Joke de Wolf kiest elke week een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Eerdere afleveringen leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden