TaalTon den Boon

Een systemisch probleem heette eerst meestal een systeemprobleem

Een systemisch probleem, zo noemde premier Rutte onlangs het racisme in Nederland. Getuige reacties op Twitter was ‘systemisch’ voor heel wat mensen een onbekend woord. Geen wonder, want tot voor kort fungeerde systemisch meestal als medische vakterm: ‘het gehele systeem, d.w.z. het lichaam als geheel betreffend’. Lange tijd kwam systemisch dan ook vooral voor in contexten als ‘systemische infectie’ of ‘systemische vasculitis’. Daarnaast werd systemisch soms gebruikt als ­biologische of landbouwkundige vakterm (‘een systemisch bestrijdingsmiddel/gif’) met als betekenis ‘een plant via de wortels binnendringend’. Met zulke vaktalige definities kom je niet ver als je wilt omschrijven wat een systemisch probleem is.

Sinds een jaar of tien wordt systemisch ook aangetroffen in het jargon van sociale wetenschappers. Zij gebruiken het woord in verband met processen of ontwikkelingen en ­bedoelen ermee dat die een groep, ­organisatie of samenleving als geheel betreffen. In deze betekenis is systemisch een leenvertaling van het Engelse woord systemic. Voorheen werden woordgroepen met systemic (systemic change, crisis, problem) meestal ‘vertaald’ met samenstellingen (systeemverandering, -crisis,

-probleem), maar de laatste jaren winnen letterlijke vertalingen met woordgroepen (systemische verandering, systemisch probleem) terrein. Deze trend verklaart waarom – naar aanleiding van de opmerking van Rutte – in het publieke debat nu ook vaak de term systemisch racisme wordt gebruikt en niet (het synoniem) systeemracisme.

Net als systematisch (stelselmatig) gaat systemisch uiteindelijk terug op het Griekse woord sústēma (georganiseerd geheel). Qua betekenis verschilt een systematisch probleem (dat stelselmatig optreedt) overigens wel enigszins van een systemisch probleem (een structureel probleem, dat voortvloeit uit het sociale systeem).

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden