Opinie

Een stervende zwaan in witte ijsbeerbroek

HAARLEM - 'Mongoolse dansen' noemen Truus Bronkhorst en Marien Jongewaard hun nieuwste choreografie voor Stichting Dans van de Toekomst. Wat voor dubbele bodem hebben zij daarmee onder de met glinsterend cellofaan behangen witte dansruimte gelegd! Hebben de vijf dansers en vier danseressen een chromosoom te veel? Of stammen ze uit Mongolië, dat verre oord waar de oudste resten van de menselijke soort liggen, maar waar de mens nu amper meer kan overleven door aanhoudende droogte en bovenmatige kou?

Deze productie laat alle associaties vrij. Voor mij prikken de twee choreografen dwars door de schijnheiligheid van de huidige dans en leveren zij in een soort 'oergraffiti' hun vernietigende commentaar. Hun dansers zijn kwetsbare individuen in hun onmondigheid, angstig en toch vol bravoure. Maar met hun gebalde vuist voor hun wijd open gesperde monden zijn zij ook magische oerwezens, dierlijke bewegers, die beelden oproepen over hun mystieke band met de natuur. Dat laatste is immers de essentie van hun kunst, in een wereld die hen tot slagers en slachtoffers, tot verkrachters en verworpenen der aarde maakte. Zoals Bronkhorst het ditmaal in haar toelichting omschrijft : 'Over die alles vernietigende vitaliteit wil ik het hebben'. En ook: 'rood is hun bloed, roder hun zon en zelfs droefenis, dat grote donkere ding, maken ze rood'.

Een verhalende lijn valt in deze productie nauwelijks te ontdekken. Eigenlijk is het, met dank aan Mozarts Requiem, een treurmis voor de zwarte oerdanser, schitterend vertolkt door Jacques Laurent Madiba uit Kameroen. Voordat hij als een atletisch duveltje te voorschijn springt, wordt hij door twee met hertengeweien getooide danseressen en vijf in ruige broeken gehulde bisondansers ingeleid. Een duidelijker verwijzing naar de magisch-mythische oorsprong van Madiba's kracht is amper voorstelbaar. Maar in de wereld van Bronkhorst en Jongewaard verwijst dans niet alleen naar oerbronnen die in de huidige dansglobalisering een fusie van balletacademisme, discodans en Afrikaanse dans ondergaan.

Hun dans legt ook het hardnekkig voortbestaan van diep gewortelde machtsstructuren en seksistische rolpatronen bloot. De machtige, met Adidas-strepen op zijn blote benen geschminkte Madiba verschijnt dus even later in een zwarte jurk, om door zijn zwarte machovriend op gruwelijke wijze vernederd en verkracht te worden. Na een triomfantelijke solo met geweer op spitzen moet ook de met gewei getooide Johanna Williams (ex-danseres van Het Nationale Ballet) het onderspit delven. Zij en haar lotgenoten veranderen in een stil legioen van moslimmeiden met zwarte hoofddoekjes. Door een stel onderuit gezakte krachtpatsers zal ook met hen de vloer worden aangeveegd.

Behalve een requiem blijkt 'mongoolse dansen' ook een alternatief Zwanenmeer te zijn. Hoe dramatisch de man/vrouw-verhoudingen in de sprookjeswereld van het klassieke ballet zijn veranderd blijkt in de afsluitende solo van Marc van Loon, die als een stervende zwaan in witte ijsbeerbroek zijn tegenpool Jean Louis Barning in het zwart trotseert. In een prachtige ode aan Pavlova verdwijnt hij achter de wand van weerspiegelend cellofaan, als een beer van blanke onschuld op de Alpensymphonie van Richard Strauss.

Het moge duidelijk zijn, niet alleen het onzalige verbond van black power en feministisch fundamentalisme ligt als onheilstijding in deze productie besloten. Ook de Russische balletromantiek krijgt haar deel. Danstechnisch gezien is 'Mongoolse dansen' echter geen indrukwekkende vertoning. Er wordt slordig en soms zelfs klungelig slecht gedanst, met het oertalent van Madiba en de academische techniek van Johanna Williams als enige uitschieters. Evenmin verrassen Bronkhorst en Jongewaard met ijzersterke choreografische vondsten. Te veel hebben zij daarvoor uit hun vorige producties geciteerd. Maar hun aanhoudende woede -ditmaal ook over politici en choreografen die beweren dat we op 11 september onze onschuld verloren- overtuigt wel. Die onschuld waren we al kwijt toen apen mensen werden.

Stichting Dans voor de Toekomst is tot en met mei op tournee door Nederland met 'Mongoolse dansen'. Meer informatie op www.truus-bronkhorst.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden