InterviewJan Rot

Een spoedcursus liedjes vertalen met Jan Rot: ‘Een liedtekst is net een sudokupuzzel’

Jan Rot: 'Engelse liedjes hebben extreem vaak dezelfde klank in een zin.'Beeld Werry Crone

Jan Rot vertaalt grote hits met oog voor kleine details. In zijn nieuwe boek geeft hij naast eigen vertalingen ook tips aan vertalers in spe. Let vooral op klank en klankrijm, zegt hij. Van McCartneys klassieker ‘Yesterday’ maakte hij ‘Spiegelei’. 

Hoe vertaal je de beste liedjes die je kent? “Met veel liefde en geduld”, antwoordt zanger en liedschrijver Jan Rot. Al dertig jaar maakt hij Nederlandstalige versies van hits uit diverse genres en talen. In zijn pas verschenen boek ‘121 van de beste liedjes ooit’ laat hij niet alleen zien hoe het moet, maar legt hij ook uit hoe je zélf een goede vertaling schrijft.

“Je moet vooral uitgaan van klank en klankrijm”, zegt Rot. “Zeker Engelse liedjes hebben extreem vaak dezelfde klank in een zin. Daar gaat het van rollen. Ik noem altijd ‘I fly high in the sky’. Dat kan je nooit vertalen met ‘Ik vlieg hoog in de lucht’, want die klanken hebben niks met elkaar te maken. Je moet zoeken naar een zelfde vorm van euforie. ‘Vrij en blij in de maand mei’, maar dan leuker.”

Rot begint meestal bij de titel. In zijn boek geeft hij ‘Fire’ van Bruce Springsteen als voorbeeld. ‘Het hele couplet loopt naar dat woord toe, dus dat moet je eerst hebben. Fire lijkt één lettergreep, maar het klinkt als twee. Je moet een woord hebben dat net zo sterk is en waar ook genoeg op rijmt, want dat doet Bruce ook met desire, liar en higher.’

‘Ik  wil niet joh, ik heb al verkering/ maar als je kust...oehoe tering’

Zo verandert een zin van Springsteen – ‘You say you don’t like it, but girl I know you’re a liar/ Cause when we kiss, ooh… fire – in het volgende Nederlandse alternatief. ‘Je lispelt: Ik wil niet, joh, ik heb al verkering/ Maar als je kust, oehoe… tering!’ Het aantal lettergrepen is hetzelfde, de klemtonen liggen op dezelfde plaatsen – het enige verschil is misschien dat Rots versie wat komischer is.

Humor typeert veel van zijn vondsten. Zo vertaalt hij ‘Norwegian Wood’ van de Beatles als ‘IKEA kast’. Het grappigste is nog wel dat de strekking van de liedtekst nagenoeg identiek blijft. Hetzelfde geldt voor nummers als ‘Fraai Venray’ (‘Blue Bayou’) ‘Klerestreek’ (‘Wicked Game’) en ‘Snertkerstmis’ (‘Last Christmas’).

Heel af en toe mondt het uit in een parodie. Toen hij geen adequate vertaling kon bedenken voor ‘Yesterday’, maar wel leerde dat Paul McCartney ooit de tijdelijke titel ‘Srambled eggs’ had gebruikt toen hij de melodie net had, maakte Rot er maar ‘Spiegelei’ van. Maar hij zoekt nog altijd naar een échte vertaling van McCartneys klassieker, want dichtbij het origineel blijven is bijna altijd de juiste beslissing.

Een klimaatbezorgde vertaling

Dat was uiteindelijk ook zijn conclusie bij het USA for Africa-lied ‘Wij zijn de weg’ (‘We are the World’). “Ik vond dat redden van kindjes in hongersnood een beetje naïef, dus maakte ik eerst een klimaatbezorgde vertaling over het redden van de wereld, en daarna een kleurbewuste versie over dat we allemaal gelijk zijn. Eén dag voordat het boek naar de drukker moest ben ik alsnog aan een meer letterlijke vertaling begonnen. Dat was een wijze beslissing.”

Het hoeft niet altijd zo omslachtig te gaan. ‘Living Doll’ van Cliff Richard had ik in vijf minuten, toen ik ‘Barbiepop’ bedacht.” Maar vaak is het een tijdrovend proces. “Met ‘Shape of You’ van Ed Sheeran was ik zo een week kwijt. Het is een snelle tekst, met aparte timing, en elke regel is anders. Ik begon met bladmuziek, maar in het laatste stadium luisterde ik met koptelefoon naar het nummer en liet ik een zangspoor meelopen. Ik ging door tot mijn zang echt overal het origineel bedekte. Dan klinkt het namelijk pas alsof ik het zo uit mijn mouw schudt, en dat is precies de bedoeling.” Al met al vergelijkt Rot vertalen met het oplossen van een sudokupuzzel: “Sommige dingen zijn gegeven. Van daaruit ontdek je de rest.”

Inmiddels is Rot al drie decennia aan het puzzelen. Vier jaar geleden verscheen zijn vorige boek, ‘#stopdetijd’, met vertalingen van hits als ‘Bohemian Rhapsody’, ‘Hotel California’ en ‘Child in Time’. “Het nieuwe boek heeft krakers als ‘Over the Rainbow’, ‘Ol’ man river’ en ‘Summertime’. Om de spanning op te voeren mag ik van mezelf nog honderd ontbrekende hits vertalen. Dat wordt een nieuw boek over een jaar of twee. Dan ben ik 65 en stop ik ermee.” Wel is hij van plan zijn eigen liedjes te blijven zingen. “En vertalen in opdracht natuurlijk. Qua musicals of klassieke meesterwerken ligt nu alles stil, maar dat blijft een van de leukste dingen om te doen.”

Lees ook:

The Beatles blijken jongeren nog steeds te inspireren

Op 10 april is het vijftig jaar geleden dat The Beatles uit elkaar gingen, maar de band trekt nog steeds nieuwe, jonge bewonderaars. Dana Ploeger sprak met Bob van Gemert (21) en Dominic Bouvy (17).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden